પ્રતિકુળતા

સંપાદકઃ પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

 

 

 

અનુક્રમણિકા
પ્રતિકુળતાપ્રજ્ઞા દાદભાવાળા
પ્રતિકૂળતા (૨) ડૉ.લલિત પરીખ ૧૦
પ્રતિકૂળતા () રોહિત  કાપડિયા ૧૩
પ્રતિકૂળતા (૪) વિજય શાહ ૧૪
પ્રતિકૂળતા (૫) રેખા પટેલ”વિનોદિની” ૨૭
પ્રતિકૂળતા (૬) પ્રવિણા કડકિઆ ૩૫
પ્રતિકૂળતા (૭) હેમાબહેન પટેલ ૪૩
પ્રતિકુળતા -(૮) રશ્મિ જાગીરદાર ૫૧
પ્રતિકૂળતા (૯)- તરુલતા મહેતા ૫૪
પ્રતિકુળતા-(૧૦)જયવંતી પટેલ ૫૯
પ્રતિકૂળતા (૧૧) ડૉ દર્શના વરીયા નાડકર્ણી ૬૬
પ્રતિકૂળતા (૧૨) ચારુશીલા વ્યાસ ૭૪
પ્રતિકૂળતા (૧૩) રાજુલ કૌશિક ૭૮

 

પ્રતિકુળતા – પ્રજ્ઞા દાદભાવાળા

હું હોસ્પીટલની શાંત રાતોમાં મારી જાતને ગોઠવવાની કોશિશ કરતી હતી. અચાનક જીવનમાં કોઈ ઘટના સર્જાય અને સત્ય સીધેસીધું આવે તો ત્યારે એક થડકો અનુભવાય છે જે હું અનુભવતી હતીવાસ્તવિકતાને કેમ અને કેવી રીતે સ્વીકારવી? આવી સ્થિતિમાં મારા બાળકો જાણે મારાથી વધારે પરિપક્વ લગતા હતા અત્યારની જનરેશન કદાચ આપણા કરતા આવી પડેલ સંજોગોને વધારે સહજ રીતે અને ઝડપથી સ્વીકારી શકે છે એમ મને લાગ્યું,જે થવાનું હતું તે થઇ ગયું હવે what is next અને પછી પોતાની બધી તાકાત નાસીપાસ થયા વગર પરિસ્થિતિ ને ફેરવવામાં લગાડી .. જયારે મારા પતિ શરદની એક્સીડેન્ટ ની ઘટના મને વિષાદમાં ઘેરી લીધી હતી હવે શું થશે ? પ્રશ્નો ની વણઝાર ક્યાંય અટકવાનું નામ લેતી હતી….જે અજાણ્યું છે માટે ભય વધારે છે તમને વસ્તુ કરતા વસ્તુનો પડછાયો મોટો દેખાય છે એમ મારા બાળકો મને કહેતા હતા .. જે પરિસ્થિતિને સ્વીકારે નહિ ત્યારે મોટે ભાગે પોતાને ગમતા એવાં સમાધાન તરફ લલચાતી હોય છે..મેં પણ એમજ કર્યું એક્સીડેન્ટ થયો તો મન ને મનાવતા કહ્યું ઘાત ગઈ.આટલેથી પત્યું ,આપણા મનની માનવ સહજ નબળાઈઓ– ‘ડુબતો તરણું શોધેને અને મેં ભગવાનને હાથ જોડ્યા..અને ત્યારે હોસ્પીટલની દીવાલ પર લગાવેલું વાક્યએ મને જાગૃત કરી… “ “પ્રતિકૂળતા પોતાની જાતને એક માણસ પરિચય આપે છે.” ~ આલ્બર્ટ આઈન્સ્ટાઈન Unfavorableness…..પ્રતિકુળતા એટલે શું..નિયતિ ક્યારેક પ્રહાર રૂપે આવે છે એમ લાગે છે.બસ પ્રહારને આપણે પ્રતિકુળતા કહીએ છીએ। .. પ્રત્યેક ઘટના જે પ્રમાણે થવી જોઈએ પ્રમાણે થાય ..કે ઈચ્છી હોય તેવી પરિસ્થિતિ.સર્જાય ..જીન્દગી હંમેશા સુવિધાથી ભરેલી નથી હોતી.તમે હું આપણે સહુ જાણીએ છીએ। .જિંદગી હંમેશા ગાંઠો વાળી હોય છે.અનેક ગુંચવણો, સમસ્યાઓ અને પ્રશ્નો આવતા રહે છે . દુઃખ આવે,પ્રતિકુળતા,વિરોધ કે સંકટનો સામનો કરવો પડે છે અને મેં મારી જાતને સમજાવી..મારે હિંમત નથી હારવાની, નિરાશ નથી થવાનું, ને નાસીપાસથયા વગર ગૂંચો ને ઉકેલવાની છે. ..સાદી ચાલી જતી જીંદગીમાં અચાનક સ્પીડ બ્રેકરની જેમ ઘટના સર્જાય અને રુકાવટ લાવે અને આપણે ધ્રુજી જઈએએ સ્વાભાવિક છે,ક્યારેક નિરાશ તો ક્યારેક હતાશ થઇ જઈએ છે કોઈ ખુબ રડે છે તો કોઈ ખુબ શાંત બની અંદર સોસવાય છે. સામાન્ય રીતે મુશ્કેલીઓની વચ્ચે આપણે ખુશ નથી રહી શકતા. સાવ અજાણ ભાવી, જીવનની અચોક્કસતા વી. અજ્ઞાત પરીબળો માણસની ભયની લાગણીને ઉત્તેજીત કરે છે. –અચાનક આવી પડેલ સંજોગોમાં વિષાદ આપણ ને ઘેરી વડે છે છે.અને આપણે લાચાર થઇ જઈએ છે લાચારી કેમ આવે છે?.હવે શું ? થી પ્રશ્નો ઘેરી વળે છે. આપણી એક સામાન્ય સમજણ એવી હોય છે કે મારી મુશ્કેલી મારું દુખ છે જો મારી મુશ્કેલી દુર થઇ જાય, તો મારું દુઃખ પણ અદ્રશ્ય થઇ જાય, અને હું ખુશી પણ અનુભવું….જો કે તેવું ભાગ્યે હોય છે... અને ભાગ્યેજ થાય છે ..

ત્યારે પ્રશ્ન થાય કે પ્રતિકુળતા શું છે ભ્રમીત માનસીકતા ?.

સંજોગનેસમજવુંઅથવાઓળખવુંકઈ રીતે?

પ્રતિકૂળતાને અનુકૂળતામાં ફેરવવાના કઈ રીતે ?

શું પ્રતિકુળતા માનવી નું દુઃખ છે .

શું માનવી સંજોગો ને આધીન છે?

માણસની સૌથી મોટી જાગૃતિ કઈ ?

આપણે કોઈ વ્યક્તિને ખરેખર જાગૃત છે એમ ક્યારે કહી શકીએ ? –

ટુકમાં વિપરીત પરિસ્થિતિમાં માનવી પોતાને સભાળી શકતો નથી .. એક વાત નક્કી છે  સંજોગો અને સંયોગો ને આપણે ફરેવી શકતા નથી…. ત્યારે સંયોગો કે સંજોગો નહીં પણ સમજણને વશમાં રાખીએ તો….. મેં મારી જાતને સમજાવીપ્રતિકુળતા નો સારો અર્થ લઈએ તો શબ્દનો મૂળ અર્થ છે વિકસિત થવું.જાગૃતિ વગર વિકસી શકાય નહિ

સાચો રસ્તો નબળાઈઓ દુર કરી જીવનમાં વિશ્વાસ પેદા કરવાનો છે. ખોટી માન્યતાઓ, વિચારો, ડરપોકપણું, અને મનની અસ્થિરતામાંથી બહાર આવીને પ્રજ્ઞાવાન, જાગૃત અને સ્વસ્થ થવું. કોઈ પણ પરિસ્થિતિ, ઘટના, વ્યક્તિઓના વિચારો ને સમજવાની પ્રજ્ઞા આપણા માં વિકસિત થવી જોઈએ.પ્રતિકુળતા પ્રકૃતિ તરફથી થતી વિપરિત પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે જીવતા શીખવાડે છે, આપણને ઈશ્વરીય તત્વની અનુભૂતિ કરાવવા માટે અને નમ્રતાપૂર્વક માનવીય મૂલ્યોને સાથે લઈને જીવાડવા માટે છે. .. એની સાથે સમજણ મળે છે. એની જાગૃતિ પણ આવે છે. એની વિવેકશક્તિ પણ એની જાતે ખીલે છે.

પ્રતિકૂળતા માણસના ઉત્થાનનું કારણ છે અને તેને યોગ્ય રીતે ઊપયોગમાં લેવું.ઘણી વાર પ્રતિકુળતા હોકાયંત્ર જેવું કામ કરે છે માનવી પ્રતિકુળતા માં નવા માર્ગ કે રસ્તા શોધે છે જિંદગીની સફરમાં પ્રતિકુળતાકવોલિટી કંટ્રોલડિપાર્ટમેન્ટની જેમ આપણી ગુણવત્તાને માપતી હોય છે.જે જીવન આપણ ને ડરાવે તે જીવન શું કામનું? ડરી ડરી ને જીવતી વ્યક્તિ રોજ મરતી હોય છે. અભાવ જેવું જીવનમાં છે નહિ …….પ્રત્યેક ઘટના જે પ્રમાણે થવી જોઈએ પ્રમાણે થાય છે. એમાં બે અંશ ઓછા નથી થતા કે બે અંશ વધારે નથી થતામેં મારી જાતને ટોકી ….મુશ્કેલીઓનો સામનો કરતાં શીખ. તારામાં સાહસ હોવું જોઈએસારા ખરાબ બધા વિચારો કરવાના છોડીને પ્રત્યેક સંજોગને જોતા શીખવું જોઈએ..મનમાં ખરાબ વિચારો આવતા હોય, પરિસ્થિતિ વિપરિત હોય ત્યારે પણ જીવતા શીખ. બધી વખતે બધી અનુકૂળ પરિસ્થિતિ હોય એવું કંઈ જરૂરી નથી.પણ જો એનો સ્વીકાર કરી લે તો..

મેં જાતે મહેસુસ કર્યું છે જીવન ત્યારબાદ અસુવિધાજનક કે પ્રતિકુળ નથી રહેતું, આપણી પ્રતિકુળતા આપણને આકાર આપે છે, આપણને એક વ્યાખ્યા આપે છે. .મેં મારા ભયને, મારી ધારણાઓને, અને મારી માન્યતાઓને એક ક્ષણ માટે ત્યાગી દીધી….હવે શું પ્રશ્નને ફેકી દીધો અથવા ખંખેરી નાખ્યો મારા અંતરાત્માને સાંભળયો. તમારી અંદર કોઈપણ કે કશુંપણ ભય ભરી શકે તેમ નથી કે તમને દુઃખી કરી શકે તેમ નથી.

જીવન, ક્ષણ બસ આજ જે છે તે. એકમાત્ર સત્ય છે. અને મેં સત્યને સ્વીકાર્યું ..વ્યક્તિની ભીતરે વસતા અને સમયસંજોગ અને સંસ્કારને વશવર્તીને આવી પડેલ સજોગોમાં આપણી સમજણ નો ઉપયોગ કરવો એમાં ડહાપણ છે.. વાત મને સમજાઈ ગઈપરિસ્થિતિ નેસમજવીઅથવાઓળખવીઅને તેને યોગ્ય રીતે ઉપાય શોધવો

નાના બાળક સામે જ્યારે કોઈ નવું રમકડું મૂકવામાં આવે છે પહેલા ઘણીવાર ડરે છે ત્યારે પછી તે ધ્યાનથી તેને જુએ છે. તેને ઓળખે છે. તેનો સ્પર્શ કરે છે. અને પછી રમવા માંડે છે ડરાવતું નથી એમ પ્રતિકુળતા ને સમજી જીવન સરિતાના વહેણ સાથે વહેવા લાગીએ તો .. જે પણ થયું હોય, તેને બાજુ પર મૂકી દોતો , વર્તમાનને ખુબ સુંદર બનાવવામાં મંડી પડીએ તોકિંમતી બનાવી સાચવીએ તો?

સહેલું નથી પણ સમાધાન નથી કરવાનુંઅહી હું એક વાત શીખી કે સ્વીકારમાં કઈક દૈવી વાત છે. પરિસ્થિતિ ને જેવી છે તેવી સ્વીકારી લેવાથી તમારા અસ્તિત્વનાં દરેક અણુમાં શાંતિ સ્ફુરે છે. અને હું બમણા જોરથી મારા પતિને સાજા કરવામાં મંડી પડું છું…. વાસ્તવિક્તાનો સ્વીકાર કર્યા સિવાય કોઈને છૂટકો પણ નથી કારણ કે અસ્વીકાર પ્રતિકારનું સમાનાર્થી છે, તેના માટે એક ચુનોતીની જરૂર પડે છે, તેને પ્રવાહની સામે તરવા જેવું કહી શકાય, તે હંમેશા અઘરું હોવાનું. હું મારા સંજોગોથી નાખુશ હોઉં તો મારે તેમને બદલવા માટે લાગી જવું પડશે. સ્વીકારનો અર્થ એવો નથી કે જે પરિસ્થિતિ આવી છે તેનું મહત્વ સાચવવું તેનો અર્થ છે કે મારા વર્તમાન સંજોગો કે પરિણામની અસર મારી શાંતિ પર થવા દેવી. તમે કેવું અનુભવો છો કે તમે દરેક વસ્તુને કેવી રીતે જુઓ છો તેનો સંપૂર્ણ આધાર આપણા ઉપર છે.તમારી પાસે બે વિકલ્પો છે, કાં તો હકારાત્મક વલણ રાખવું કે પછી નકારાત્મક. તમે પસંદ કરો.. 

મેં નક્કી કર્યું કે અમે શરદને ફરી ઉભા કરશુંઅને અમારા બધાનો ખુબ જાગૃતિ સાથે નો સંકલ્પ હતો. કારણ વિકલ્પ પસંદ કરવા માટે જાગૃતતા હોવી જરૂરી છે..જીવનને પ્રતિકુળતા સાથે ચાહવાની શક્તિ બસ દેખાડવાની છે નિયતિ ક્યારેય પ્રહાર કરતી નથી। ..અમે નક્કી કર્યું કે જીવનને એટલું અર્થસભર બનાવી કે પ્રતિકુળતા પણ તમારા પગે પડીને કહે કે માફ કરો,બસ વહેરાઈ જવાનો કોઈ અર્થ નથી અનુકુળતા અને પ્રતિકુળતા થી જીવન પૂર્ણ છે. જીવનને પ્રતિકુળતા સાથે સ્વીકારો કારણકે તમારી આસપાસ પ્રતિકુળતા પણ જીવનને માણતું હોય છે…. Pragna Dadbhawala

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

પ્રતિકૂળતા (૨) ડૉ.લલિત પરીખ

 જીવનમાં અણગમતી પ્રતિકૂળતા આવે ત્યારે તેનું પણ સ્વાગત આપણે મનગમતી અનુકૂળતાની જે મ જ   કરવું જોઈએ. પ્રતિકૂળતા તો ક્યારેક શું,મોટા ભાગે આપણા માટે ગુરુ-બંધુ  સ્વરૂપે આવે છે.ગુરુ સમાન આપણી સાચી સમજણ ઉત્તમ માર્ગદર્શન આપીને  પ્રતિકૂળતાઓને સાનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરવાની પ્રેરણા આપે છે,જરૂરી શારીરિક- માનસિક- આત્મિક શક્તિ આપે છે.

જરાક વિચારો, જો પ્રતિકૂળતાઓ મનુષ્યના જીવનમાં આવી જ ન હોત તો માનવ સમાજનો વિકાસ જ ક્યાંથી થાત? ત્યારનો આદિ -પ્રસ્તર યુગનો જંગલી જેવો અવિકસિત મનુષ્ય પ્રતિકૂળતાઓ સામે સંઘર્ષ કરી કરીને તેમને અનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરતો રહીને આજના વિકસનશીલ યુગનો,વૈજ્ઞાનિક યુગનો મહા માનવ બની શક્યો છે, એ સત્ય બરાબર સમજવું જરૂરી છે.અંધકારની પ્રતિકૂળતાએ તેને ત્યારે  ચકમકથી અગ્નિ ઉત્પન્ન કરી પ્રકાશના ઉજાસની શોધ કરવામાં સફળ બનાવ્યો અને એ શોધ વારંવાર અથડાતી-ભટકાતી  પ્રતિકૂળતાઓ પર વિજય મેળવતી રહી, આજના ઇલેક્ટ્રિક,ઇલેક્ટ્રોનિક,ઈન્ટરનેટ યુગ સુધી સતત વિકાસ કરતી રહી એ કેટલું મોટું સત્ય છે?                        

ભોજન માટે જંગલી પશુઓના શિકારમાં વેડફાતા સમયની અને   જોખમની પ્રતિકૂળતાને  તેણે અનાજ-ફળ ઈત્યાદિની ખેતીવાડી દ્વારા ,કપાસની ખેતી દ્વારા અને ઘેટાઓના ઉછેર દ્વારા વસ્ત્ર -સભ્યતાની, ગોપાલન દ્વારા દૂધ-દહીં-માખણ-ઘી વી.ની વ્યવસ્થા ઊભી કરી, માનવ ઈતિહાસને નવી દૃષ્ટિ અને દિશા આપી, એ તો સાચી ઐતિહાસિક વાસ્તવિકતા છે,જે પ્રતિકૂળતાઓનો સામનો કરતા કરતા,તેમને સાનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરતા રહીને સાધેલી વિકાસની,ઉન્નતિની યશ -ગાથા છે.

તે જ પ્રમાણે એક સ્થળેથી બીજા સ્થળે જવાની ભયંકર અગવડભરી પ્રતિકૂળતાએ મનુષ્યને એ પ્રતિકૂળતાને સાનુકૂળતામાં પરિવર્તિત કરવાના પ્રયાસમાં વિમાન યુગ સુધીની પ્રગતિ સાધી, ઝડપી યુગમાં પહોંચી જવાની સફળ સફર યાત્રા કરાવી છે.                            બિમારીનો સામનો કરતા કરતા આવતી રહેલી પ્રતિકૂળતાઓનો સાનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરતા કરતા મનુષ્યે આખું મેડિકલ-સર્જિકલ જગત ઊભું કરી દીધું, એ મનુષ્ય માટે કેટલું મોટું ઉપાદેય પ્રદાન છે? જ્ઞાન-વિજ્ઞાનમય આ વિરાટ સ્વરૂપે વિકસી રહેલા વિશ્વના ઉત્કર્ષ-ઉત્થાનમાં સતત આવતી રહેતી  પ્રતિકૂળતાઓને સાનુકૂળતોમા પરિવર્તિત કરનારી સમજણની માસ્ટર- કી,ગુરુ- ચાવીનો જ ચમત્કાર છે.

પ્રતિકૂળતાઓથી ગભરાવાથી,નાસીપાસ થવાથી કે નાસતા રહેવાથી નહિ,બલકે તેમનો સામનો કરતા રહી તેમને સાનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરવાથી જ -વ્યક્તિ શું કે સમષ્ટિ શું-નો વિકાસ થયો છે,થતો રહ્યો છે,થઇ રહ્યો છે અને સદાસર્વદા થતો જ રહેવાનો છે,  એ મહા સત્ય સ્વીકારીને, પ્રતિકૂળતાઓને ગુરુ બંધુ માની લેવામાં અને સમજણને ગુરુ સ્વીકારી લેવામાં જ મનુષ્યનું પરમ કલ્યાણ થયું છે,થઇ રહ્યું છે અને થતું રહેવાનું છે, એ જીવનમંત્ર આત્મસાત કરવો જરૂરી છે.કુંતી માતાએ દુખ માંગેલું, જેથી ઈશ્વર સ્મરણ સહજ બને, એવી જ રીતે પ્રતિકૂળતાઓ આગળ વધવા માટેની વિકાસ કેડી છે એ બરાબર સમજી લઈને તેમને  સાનુકૂળતાઓમાં પરિવર્તિત કરતા રહી સુખ -શાંતિનો,હાશ-નિરાંતનો,સંતોષ-આનંદનો જીવન -માર્ગ પ્રશસ્ત કરી તન-મન -જીવનને મનુષ્યે કાયમ અજવાળતા જ અજવાળતા જ  અજવાળતા રહેવું  જોઈએ. રહેવું જોઈએ.                             (સમાપ્ત)                                

 

 

 

 

 

 

પ્રતિકૂળતા () રોહિત  કાપડિયા

કઈ રીતે __________ આ જખ્મો મને પ્રભુમય બનાવે છે . દેનારને હું દોષિત ગણું તો કઈ રીતે ?

આ સંઘર્ષો મને નવશક્તિ આપે છે. ઠોકરોને હું અવગણું તો કઈ રીતે ?

આ લાગણી મને ભીંજાયેલો રાખે છે. જિંદગીને શુષ્ક ગણાવું તો કઈ રીતે ?

આ વિરહ તો પ્રેમને ગાઢો બનાવે છે. અફસોસ જુદાઈનો કરું તો કઈ રીતે ?

કંટકો જ ફૂલથી મિલન કરાવે છે. તીક્ષ્ણતા હૃદયને ચીરે તો કઈ રીતે ?

આ ખાલીપો મને ખુદથી મિલાવે છે. એકલતા મને ડંખે તો કઈ રીતે ?

 

પ્રતિકૂળતા (૪) વિજય શાહ

.શાબાશ મારી ભાભલડી

I am grateful for all my problems.After each one was overcome, I became stronger and more able to meet those that were still to come. I grew in all my difficulties.              —– James Cash Penny (Founder of J.C.Penny)

ફોન ઉપર મોટી બહેન કેતકી નાનાભાઇ ચેતનને અમેરિકા આવવા સમજાવતી હતી. “ ભાઇ, તું એકલો જ રહી ગયો! પપ્પા મમ્મી અને નાનો ભાઇલો તો આવી ગયા છે.”

‘પણ મોટી બેન હવે હું તો કાયદેસર રીતે આવી શકું તેમ નથી. ચેતના અને નાના દિગંતને અહીં મુકીને  કેવી રીતે  આવું ?

“ જો સાંભળ, ચેતના નોકરી કરે છે.  દિગંત સ્કુલે જતો થઇ ગયો છે. મને એમ છે કે, તું અહીં ફરવા માટે આવ અને કંઇક તીકડમ કરીને તું ગોઠવાઇ જાય તેવું કરીશું.”

“મોટીબેન, ચેતના  હવે એવું કંઇ કરવાની ના પાડે છે.  અહીં બધું ગોઠવાયેલું છે ,તે વેરણ છેરણ કરી નથી આવવું.”

“ ચેતન,  આ બધુ કરવા પાછળ તમારા લોકોનું ભલુ કરવાનો ઇરાદો છે.  અમે અહીં ડોલર રળીયે અને તું એકલો  ત્યાં દુઃખ સહે તે કેમ ચાલે?

“ પણ હવે, હું ઉમરમાં મોટો અને મારા લગ્ન થઈ ગયેલા તેથી પેપર ના થયા તે મારું કરમ.”

“ જો હું એમ હથિયાર નાખી દેવામાં નથી માનતી. મેં અહીં વકીલને વાત કરી છે. એ રસ્તે તને હું અહીં લઇ  આવવાની છું.”

પણ મોટીબેન, અહીં હું સર્વ રીતે સુખી છું.  દુકાન ચાલે છે.  ચેતનાની  સ્કુલની સારી નોકરી છે.”

“દિગંત ૮મા ધોરણમાં છે . હમણા બૉર્ડની પરિક્ષા આપશે. પછી વિચારીશું !” કહી વાતને ઠેલી પણ મોટીબેન આ વખતે મક્કમ હતી, તેણે કહ્યું ચેતના ને ફોન આપ.’

ચેતના જાણતી હતી, મોટીબેને ધાર્યુ એટલે  કરશે જ.  પણ આમ તીકડમ કરીને જવાંમાં તેને ધાસ્તી લાગતી હતી.  તેણે ફોન લીધો તો ખરો પણ અંદરથી તેનું મન તેને કહી રહ્યું હતું, કે કશુંક ખોટું થઇ રહ્યું છે.

“ મોટી બેન જયશ્રી કૃષ્ણ”

“ જયશ્રી કૃષ્ણ ! આ ચેતન ને સમજાવ, કે અહીંનાં વકીલોએ તીકડમ કરીને બોલાવવાની હા પાડી છે ત્યારે ભાંગરો ના વાટે.”

“ પણ હવે તેમની મજુરી કરવાની ઉંમર નથી. ત્યાં આવીને બધું નવેસરથી કરવાનું ફાવે નહીં!”

“અરે ભાભલડી જરા સમજ,  દિગંતને સારું ભણતર અપાવવું હોય તો અહીંની સ્કુલમાં મુકવો પડે. તેને લાવવા અહીં ચેતને પહેલા આવવું પડે.  તેના કાગળીયા ચોખ્ખા કરવા પડે.”

“ પણ મોટી બેન એજ તો મોટો વાંધો છે?  કાગળીયા કરવા માટે જે ખર્ચો કરવો પડે તે તો નથીને?”

“ જો એ બધી ચિંતા તું ના કર.  તારે કાગળીયા ઉપર ચેતન ને છુટો કરવાનો છે અને તે અહીં આવે પછી અમેરિકન સ્ત્રી સાથે પેપર પર લગ્ન  કરાવવાના. એટલે તેને અમેરિકામાં રહેવાનો અધિકાર મળે. પછી તેને છુટાછેડા કાગળ ઉપર આપી તને  અને દિગંતને બોલાવી લેવાના છે.”

ચેતના તો ક્ષણ માટે હચમચી ગઈ.” પણ મોટી બેન આ ક્રૌભાંડ પકડાય તો જેલ થાય ને?”

હવે એટલા માટે તો વચ્ચે વકીલ રાખવાનો છે. એ બધો ખર્ચો હું અહીં હમણા કરીશ. પછી જ્યારે કમાતા થાવ ત્યારે વાળી દેજો.

“ પણ મોટી બેન? અહીં બધુ ગોઠવાયેલું ભાંગીને ત્યાં નવેસરથી બધું એક્ડે એકથી કરવાનું . મને તો જચતુ નથી.’

“તું રહી માસ્તરની માસ્તર. તને અમેરિકામાં શું છે, તેની ખબર શું પડે?  હવે આપણે તો દિગંતની ચિંતા કરવાની સમજી?”

“ મોટી બેન મને તો બીક લાગે છે. જરા વિચાર કરીને કંઇક કરીયે.” ત્યાં સાસુમાએ ફોન હાથમાં લીધો.

“ જો ચેતના બેટા, કેતકી  કહે છે તેમ કરો અને થોડોક તકદીર ઉપર ભરોંસો રાખીને અંહી આવી જાવ.”

“ પણ બા આમાં તો કાયદાને આપણે તોડીએ છીએ. આપની રીતે બધુ વિચારીએ પણ આ પેપર પર કરવાની વાતની  મને બહુ બીક લાગે છે.”

“ એ બીકને મુક પૂળો અને કેતકી, ચેતનની ટિકિટ મોકલે ત્યારે કાયદાકીય કાગળો ઉપર છૂટાછેડા  કરી દેજે.  દિગંતનાં હિતમાં આપણે આ બધું કરીએ છીએ. વકીલ રસ્તો બતાવે છે . સમજી? આ કંઇ સાચે સાચે સાચા છુટાછેડા નથી.”  ફોન મુકાઇ ગયો.

ચેતના તો ડરી ગઈ. એનું મન  માનતું નહતું. પણ દિગંતનાં ભવિષ્ય માટે કરવાનું છે.  વિચારીને તે પાછી પડી ગઈ.

કદાચ પહેલી વખત તે પોતાના અંતર આત્માનાં અવાજની વિરુધ્ધ વર્તી રહી હતી.  કેતનને પણ અમેરિકાનું આકર્ષણ લાગ્યું હતું. મોટીબેન ઉપર  પુરો ભરોસો હતો.

પછીની વાત સાવ સરળ હતી. ચેતના અને દિગંત ભારતમાં અને કેતન શીકાગો આવી ગયો હતો. તેનાં લગ્ન   વિધવા શાંતા સાથે થયા , જે તેનાથી આઠ વર્ષ મોટી હતી.  કાગળીયા થયા અને એ દિવસ આવ્યો જ્યારે ચેતના ને બોલાવવાની હતી. પેપર પર છૂટા છેડા આપવની શાંતા એ ના પાડી . આવો ફ્રી હેંડીમેન ક્યાંથી મળે?

ચેતનાને આ વાતની ખબર પડી, ત્યારે બહું મોડૂ થઇ ગયું હતું. કેતનને ડાયબીટીસ  અને બી.પી. લાગી ગયા હતા.

છતા પતિએ તે “ડાઇવોર્સી” હતી.  તેનો પતિ તેને બોલાવી શકતો ન હતો .દિગંત દસમાંમાં આવી ચુક્યો હતો. ભારતમાં નોકરી હવે તેને ડંખતી હતી. પ્રતિકૂળતા દરેક રીતે તેને ઘેરી વળી હતી.

દિગંત તે દિવસે બોલ્યો, “ ચાલ મમ્મી આપણે શીકાગો  પહોંચી જઇએ.” ટ્રાવેલ એજંટ્ને કહી છ મહિનાનો ટ્રાવેલ વીઝા લીધો અને મકાન હંગાંમી રીતે બંધ કરીને શીકાગો પહોંચ્યા. દિગંત સમજુ હતો. પપ્પાને મળ્યો તેમની દશા જોઇને તે હચમચી ગયો. નવી માની હોટેલમાં તે હેંડીમેન હતા. ચેતનાને જોઇને કેતન ખુબ જ રડ્યો. બે વરસ ખુબ  રીબાઇ ને કાઢ્યા હતા.

કેતકી એ બહું જ પ્રયત્ન કર્યા. વકીલની ભાષા  બોલતી અને ડગલેને પગલે  કાયદો બતાવતી શાંતા છૂટા થવાની વાત સાંભળતી જ નહતી. પોલીસને ફરિયાદ કરી તેનો પાસપોર્ટ જપ્ત કરાવ્યો હતો. તે ભાગી પણ ના જઇ શકે તેવા બધાજ ઉપાયો કરી ચુકી હતી. બે મોટા છોકરા માને પગલે ચાલતા.

કેતકી વકીલોનાં ચઢતા બીલોથી થાકી ગઈ હતી. દિગંતને કેતકી એ દત્તક લઇને શાળા ચાલુ કરાવી દીધી.

આવી  કલ્પના વકીલે પણહોનહોંતી કરી કે શાંતા આમ ફરી જશે.  લગન કરવા માટે તેણે માગેલા રૂપિયા તો ક્યાંય ચાંઉ કરી ગઇ હતી.

ચેતના આ ચક્રવ્યુહમાં થી કેતનને કાઢવા મથતી હતી. શાંત ચિત્તે વિચાર કર્યો તો એટલું સમજાયું કે તેઓનો શોષક હતો પેલો વકીલ. અત્યાર સુધી શાંતાનાં સાત વાર લગ્ન કરાવ્યા અને છૂટા છેડા અપાવેલા. બધી ચાલબાજીમાં તે નિરાંતે કમાતો.

ચેતના એટલું તો પામી ગઈ હતી.  અહીં બળથી નહીં કળથી કામ લેવું પડશે. સાસુમા અને કેતકી બંને બીનઅસરકારક હતા. શિક્ષક હતી તેથી બેઉ બાજુનું વિચારી શકતી હતી. ફક્ત એક જ ચિંતા હતી. પૂનઃ લગ્ન સિવાય તે અમેરિકન અધિકારો પામી શકે તેમ નહતી અને સમયનો કાંટો આગળ વધતો જતો હતો

એ અહીં રહે તો નાણાકિય ભારણ એમના ઉપર જ વધે છે કારણ કે મોટીબેને તો બધુ પાછુ વાળવાની શરતે બોલાવ્યા હતા.

વકીલ અને કાયદો એ બે શાંતાનું સબળ પાસુ હ્તા. કાયદા ભંગથી આવ્યા હતા તે કેતનનું નબળુ પાસુ હતુ. જો પોલીસે વાત ચઢે તો ખોવાનું બંને ને હતું.  દિગંત નો અભ્યાસ બગડે અને ડીપોર્ટેશન કે જેલ બંનેને થાય.  સમાન ધોરણે વકીલને તેની પ્રેક્ટીસ ખોવી પડે અને શાંતાને પણ બબાલ તો થાય જ.

તે એકલી હતી અને આમેય તેને ખોવાનું કશું જ નહોંતુ. તેથી તેણે કેતકીબેનને વાતો અને વાતોમાં પુછી લીધુ શાંતાનાં આગલા પતિઓને આવી તકલીફ પડી હતી?  એમાંનાં કોઇક્ને તમે ઓળખો છો?

તપાસ કરતાંખબર પડી ચમન ઠક્કર અને કાસીમ મુર્તુઝા આજ રીતે આવ્યા હતા. ખોળતા ખોળતા બધા જ કેસ શોધી નાખ્યા. તે દરેક્ની સાથે વાત કરી પણ કોઇ આગળ ના આવ્યું.  કારણ કે સૌને ડીપોર્ટેશનની જડબેસલાક બીક વકીલે ભરી હતી . તે બધા એક યા બીજા પ્રકારે ડરેલા હતા. વકીલ કાબેલ અને માથાભારે હતો.

પણ આ વાતોની શાંતાને ખબર પડી ત્યારે તે વકીલ પાસે પહોંચી. માનવ સહજ સ્વભાવ છે જે માથાભારે હોય તેના મિત્રો, દુશમનો કરતા ઓછા હોય.જે અંદરથી બીકણ પણ બહુ હોય.

વકીલ હમ્ફ્રી એડગર જ્યુ હતો અને શાંતા જેવા સાતેક સ્ત્રી પુરુષો ઉપર તે નભતો હતો. તેને આ બધી વાતોનો કોઇ ડર નહતો. તે એક વાત જાણતો હતો, કે કાં તો ડરાવો કાં કડદો કરો. એટલે એણે શાંતાને કહ્યું એ ચેતનાને તારે ત્યાં બોલાવ આપને પહેલા કડદો કરીશું અને પછી તેને ડરાવશું!’

શાંતા કહે, “કેતન આગલા માણસો કરતા જુદો છે. ખરેખર તો તેની મોટીબેનને ડરાવવાની જરૂર છે”

ઍડગર કહે, “નવા માણસને કાયદાથી ડરાવવો સહેલો હોય છે. તેની બેન તો પાછી બીજા વકીલને પુછશે.

“ભલે તું જેમ કહે તેમ”

બીજે દિવસે કેતનને શાંતાએ કહ્યું “તારી એક્ષ વાઇફ ભારતથી આવી છે ને?”

“ હા”

“તેને તું કેવી રીતે મળી શકે?”

કેતન કહે ,“ મિત્ર તરીકે.”

શાંતા, કેતન નો બદલાયેલો ટોન સમજી ગઇ હતી. તેથી બોલી “કાલે એડીને મેં બોલાવ્યો છે. તું એને પણ બોલાવી લેજે.”

“ મને ખબર નથી એ અહીં આવશે કે નહીં પણ આપણે એડીને કેતકીબેન ને ત્યાં મળીયે તો?”

શાંતા કેતનનાં નકારથી ટેવાયેલી નહતી પણ બને તેટલી નરમાશથી કહ્યું “ તેને અહીં બોલાવને?’

કેતન કહે, “ભલે હું પ્રયત્ન કરીશ પણ તને ખબર છે ને ચેતના ભણેલી છે.”

“ એટલે તું શું કહેવા માંગે છે?”

“ તેની સાથે મારા જેવું ન વર્તતી. તે કાયદો ભણેલી છે અને તેને કોઇના બાપની બીક લાગતી નથી સમજી?”

શાંતા મનમાં બોલી હવે સમજાય છે કેતનનો ટોન કેમ બદલાય છે. માણસને અજ્ઞાનતાથી દબાવ્યો હોય તો તે દબાણ, જાણકારી કે જ્ઞાન સાથે જતું રહેતું હોય છે.  તેનો શાંતાને ડર લાગ્યો.  જે ડરે તે પહેલા રક્ષણ શોધે તેમ શાંતા એ તેના બે દીકરાઓને કાલની મીટીંગમાં હાજર રહેવા જણાવ્યું.

બીજે દિવસે એડી આવ્યો અને તેની સાથે કાળો તેનો બૉડીગાર્ડ જેમ્સ  હતો. જે કાયમ કેતન ને ડરાવતો હતો.

દિગંત, કેતકી અને ચેતના પણ આ મીટીંગ માટે હાજર હતા.

શાંતાએ સૌને કોન્ફરન્સ રૂમમાં બેસાડ્યા.

દિગંત હાથમાંનો ટેપ રેકૉર્ડ કાઢી બધાની હાજરીમાં બોલ્યો.  આ મીટીંગ મારા ભવિષ્ય માટે બહુંજ અગત્યની છે, તેથી આજની બધી વાતો હું ટેપ કરવાનો છું.  જરૂર પડે તેનો કૉર્ટમાં પણ ઉપયોગ કરીશ. શાંતાબાને આ બાબતે વાંધો હોઇ જ ન શકે તે તો હું સમજું છું.  આજે હું બે વાત લઇને આવ્યો છું.

૧. મારા બાપૂજીને પતિ તરીકે શાંતાબાએ બહુ હેરાન કર્યા છે.  મને ખબર છે એડી તમે ગેરકાયદે પ્રીનેપ કોન્ટ્રક્ટ  કરી તેમનો કાયદાકિય લગ્ન હક્ક ડુબાડ્યો છે. મને તેમનું સંતાન હોવા છતા આ સંપતિમાંથી બાકાત કર્યો છે.

શાંતાએ આ કલ્પના કરી જ નહતી. તેને પરસેવો છુટવા માંડ્યો.

એડી ટટ્ટાર થયો અને કહે, “શાંતાને કેતને તે પરણેલો હોવાનું જણાવ્યુ હતું પણ સંતાન છે તે વાત છુપાવી હતી.”

દિગંત કહે તમને બચાવ કરવાનો સમય અપાશે. પણ હજી મારી વાત પતી નથી. આ મોટેલમાં તેમની પાસે લેબર કામ કરાવાય છે અને ધમકીઓ આપીને જેમ્સ દ્વારા મારપીટ થઇ હોવાની ઘટનાઓ બન્યા પછી તેને પોલીસ કંપ્લેન કરી તો ઠાર મારવામાં આવશેની ધમકીઓ અપાતી હતી. જે પતિ તરીકેનાં તેમના હક્કોનું શોષણ હતું.

ચેતનાએ વાતનો દોર હાથમાં લેતા કહ્યું મારા એક્ષ પતિ કેતના શાંતા સાથે સાતમા લગ્ન છે . એમને જે રીતે કહ્યું હતુ તે વાર્તાનો સૌ શાંતાનાં એક્ષ પતિઓ એ સ્વિકાર કરેલો છે. આ તબક્કે કોર્ટમાં જતા કે પોલિસમાં જતા તેમનું જેલમાં જવું નક્કી છે. હવે તમે કલ્પના કરી શકો છો કે તમને બંને ને કેટલા વર્ષની જેલ મળશે?

એડીનાં ચહેરા ઉપર કોઇ ભાવ બદલાયા નહોંતા પણ તેણે મનમાં વિચાર્યુ.  આ લોકોને ધમકાવું તે પહેલા તે જ મને ધમકાવવા માંડ્યા.  એણે શાંતા સામે જોયું તેની આંખમાં ભય સ્પષ્ટ દેખાતો હતો.

હવે કેતકીએ ઠાવકાઇ થી કહ્યું.  જુઓ અમે શાંતિ પ્રિય માણસો છીયે. અમારે આ કોઇજ અંતિમે જવું નથી. કેતન ને અડધો ભાગ આપી છૂટો કરો કે જેથી કોઇ જેલમાં નથી જતું અને બધું ઠામનું ઠામમાં પડી રહે.

એડી કહે તે પહેલા શાંતાનો દીકરો બોલ્યો. “નો વે. મોમ ઇઝ નોટ ગિવિંગ એનીથિંગ.”

ચેતના અને કેતકીની આંખો મળી.  ડોઝ અસર લાવી રહ્યો હતો.

દિગંત છૂટા છેડાનાં પેપર લઇને શાંતા પાસે પહોંચ્યો

ડરેલી શાંતાને થતું હતુ આ બધી પળોજણ થાય અને જુઠા કાગળો પકડાય અને બબાલ આગળ ચાલે તે પહેલા ડાઇવોર્સના કાગળ ઉપર સહીં કરી દીધી.

ત્યાર પછી બીજો કાગળ આપ્યો જેમાં કનડ્ગત અને સ્વતંત્રતા છીનવવા માટે પાસપોર્ટ અને એક લાખ ડોલરની માંગણી હતી. શાંતાએ એડિની સામે જોયું અને તેના હકારે તેના ઉપર પણ સહીં થઇ ગઈ.

કેતકી, કેતન નાં રૂમમાં જઇ સામાન લઇ આવી. શાંતા એ પાસ્પોર્ટ અને લાખ ડોલર આપી દીધા. જાણે ગરમાગરમ કોલસો હાથામાં પકડાઇ ગયો હોય અને તેને દાઝ્યા પછી ફેંકી દેતી હોય તેમ.

કેતકી બોલી “શાબાશ મારી ભાભલડી”.

સામાન્ય રીતે પ્રતિકૂળતા આવે એટલે જાણે મતિ મરી ગઇ હોય તેવું વર્તન થતું હોય છે. શાંત ચિત્તે પૃથ્થ્કરણ કરી નબળી કડીને સબળી કેવી રીતે બનાવવી તે રસ્તા ચેતનાએ જેમ શોધ્યા તે બુધ્ધિમાની નું કામ છે.  પછી તેનું સુવ્યવસ્થિત આયોજન કરી સામનો કરવાથી પ્રતિકૂળતા હંમેશા અનુકૂળતામાં બદલાતી હોય છે.  તેથી જ ઉમાશંકર જોશીએ કહ્યું છે,

 

જે જે પ્રાપ્ત થતો “ઉપાધી યોગ”

બની રહે તે તે “લબ્ધી યોગ!”

પ્રતિકૂળતા ગમે તેટલી મોટી હોય તેનો સામનો કરો એટલે જે  ઉચિત પરિણામ હોય તે આવે, આવે ને આવે જ !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

“પ્રતિકૂળતા”(૫) રેખા પટેલ”વિનોદિની”

આજે મારા મનને ઉચાટ હતો.એ ઉચાટનું કારણ હતું અમારા વ્હાલા બા. હું સવારથી જોતી હતી બાની જીભે શ્રીનાથજીનું સતત સ્મરણ ચાલુ હતું અને ચહેરા ઉપર એક આશંકાનો ઓછાયો સ્પષ્ટ દેખાઇ આવતો હતું.એનું કારણ હતું મારા ગર્ભમાં પાંગરતો મારો ચાર માસનો ગર્ભ. એવું પણ નહોતું કે મારૂ આવનાર પહેલું બાળક હતું પણ બે દીકરીઓ પછી ખાસ બાના આગ્રહને વશ થઈ અમે આ ત્રીજા બાળક માટે વિચાર્યું હતું. તેમના અતિ આગ્રહને વશ થઈ અને ખાસ મારા આવનારા બાળકની સ્થિતિની જાણ માટે હું આજે સોનોગ્રાફી ટૅસ્ટ  માટે તૈયાર થઇ હતી .આવનાર બાળકની જાતી ગમે તે હોય હું તેને હર્ષથી આવકારવા થનગનતી હતી અને મારા સાથમાં સાથ આપવા મારા પતિ શ્રીકાંત પણ તૈયાર હતા. પણ “સમય અને સંજોગોની પ્રતિકૂળતા” હતી કે હું બા સામે વિરોધ નોધાવી ના શકી ,ગર્ભ પરિક્ષણ ગેરકાઇદેસર હોવા છતાં ,આગલા સંતાનોમાં બે દીકરી હોવાથી  હું બા સામે વિરોધ નોધાવી ના શકી આ કામ માટે મે મારી જાતને તૈયાર કરી હતી.

હું જાણતી હતી કે શ્રીકાંત અને બાને બે દીકરીઓ પછી તેમનો વારસદાર તરીકે દીકરો જોઈતો હતો.એક મા તરીકે હું પણ ઇચ્છતી હતી કે એક દીકરો હોય તો સારું, પણ મને કઈ શ્રીકાંત કે બા જેવો દીકરાનો મોહ નહોતો. મારે મન મારા સંતાન દીકરી હોય કે દીકરો હોય મારા માટે જીગરના ટુકડા હતા .શ્રીકાંત મારી સાથે આવવવાના હતા પણ આજે એને કોઈ કારણોસર શહેરથી બહાર જવાનું થતા હું એકલી ડોક્ટર સ્મિતાબેન શાહની હોસ્પીટલમાં પહોચી ગઈ.આ મારી ત્રીજી પ્રેગનેન્સી હતી દરેક વખતે ડોક્ટર સ્મિતાએ જ ડૉકટર તરીકે પ્રસુતી કરી હતી. તેથી મારે તેમની સાથે હવે એક પોતીકી ઓળખાળ થઈ ગઈ હતી. મારો નબર આવતા હું તેમની કેબિનમાં  દાખલ થઈ

“આવ…..,ઘરતી કેમ છે તું? તારી તબિયત કેમ છે? ” કહેતા તેમણે મને સસ્મિત ચહેરે આવકારી અને બોલ્યા,”જો આજની સોનોગ્રાફી તારા ગર્ભમાં રહેલા બાળકની તંદુરસ્તીની જાણ માટે જ કરવાની છે. છતાં તારા આગ્રહને વશ થઇને  જો શક્ય હશે તો બાળકની જાતી વિષે જણાવીશ. પરંતુ દીકરી હોય તો પણ તારી હાલત જોતા આ સ્થિતિમાં એબોર્શન શક્ય નહી બને” .

“હા સ્મિતાબહેન હું જાણું છું અને મારે એવું કંઈ જ કરવું પણ નથી. આતો મારા સાસુના આગ્રહથી હું આ કામ માટે રાજી થઈ છું”.મેં દ્રઢતા થી જવાબ વાળ્યો.લગભગ અડઘો કલાક ચાલેલી સોનોગ્રાફીની પ્રક્રિયા દરમિયાન મારી બેડનાં બાજુમાં રહેલા ટીવી મોનીટર માં હું મારા બાળકનો બનતો જતો આકાર જોઈ ખુશ થતી હતી.આ બધું જોવામાં હું સદંતર ભૂલી ગઈ હતી કે આ છોકરો હશે કે છોકરી ? હું તો બસ આ અદભુત દ્રશ્યને માણી રહી હતી,અને ભગવાન પછીની બીજી મને મળેલી આ સ્ત્રી શક્તિને પામીને મનોમન પોરસાતી હતી. એક બાળકને જન્મ આપવો એટલે કે જાણે શૂન્યમાંથી વિરાટ સર્જન કરવું. જીવનું સર્જન કરવાની શકિત કુદરત પછી એક નારી જ કરી શકે છે.ડોક્ટર સ્મિતાના અવાજે મારી તંદ્રા તોડી નાખી,” ઘરતી….,તારા ગર્ભમાંનું બાળક દીકરો છે”. મારી આંખોમાં ખુશીના આંસુ ચમકી ગયા.કારણકે હું મારા પતિનું અને મારા માં સમાન સાસુનું સ્વપ્ન પૂરું કરવા જઈ રહી હતી.બધી ડૉકટરી તપાસ પતાવી હું ઘર તરફ રવાના થઇ.રસ્તામાં કેટલાય વિચારો સામા પ્રવાહની જેમ ધસી આવતા હતાં અને હું મને કમને આ વિચારોને પાછા ધકેલવા પ્રયત્ન કરતી …..

“શું દીકરા, દીકરીમાં ફર્ક કરવો જરૂરી છે? શું ફર્ક પડી જાય છે બંનેમાં કે આજનો ભણેલો ગણેલો સમાજ પણ દીકરીઓને આવકારી ખુશ નથી થતો.હા દીકરો કુળમાં બાપનું નામ રાખે છે પણ દીકરીઓ બે કુળમાં બાપનું માં ઉજાળે છે આ વાતને કેમ ભૂલી જવાય છે? દીકરો અર્થીને કાંધો આપે છે તો દીકરી જીવતરને કાંધો આપે છે તે કેમ કરીને ભૂલી જવાય ?મહા પરાણે મારા મનને શાંત કરીને એક નવો નિશ્ર્ચય મનોમન કરીને હું ઘરમાં પ્રવેશી. મારા અંદર પગ મુકતાની સાથેજ બા સામે ઘસી આવ્યા.કઈ પણ બોલ્યા વિના મારા માથેથી પાણી વાળી બહાર રેડી આવ્યા પછી હાથ પગ ઘોઈ મારી પાસે આવી ત્વરાથી બોલ્યા

“ધરતી શું શુભ સમાચાર લાવી ?”

મારા નિશ્ર્ચયને અમલ મુકવા માટે પ્રતિબધ્ધ હતી અને એનો અમલ કરવા માટે મારી સાસુ સામે આંખોમાં એક ચમક દેખાડી આવીને લુપ્ત થતી બતાવી અને નીચું જોઇને બોલી

“બા દીકરી છે.”

બાના ચહેરા સામે જોવાની મારી હિંમત નહોતી.બાના દિલને દુભાવતા મારું મન કોચવાતું હતું છતાં પણ તેમને દીકરા અને દીકરીનાં ફર્કમાંથી બહાર કાઢવા માટે મારે આવુ કરવું જરૂરી હતું.બા પણ મારો જવાબ સાંભળીને કંઇ પણ બોલ્યા વિના એનાં ઓરડામાં ચાલ્યા ગયા.ના મને પાણીનું પૂછ્યુ કે ના જમવાનું પૂછ્યું.

મારું ભૂખ્યું પેટ પોકાર પાડતું હતું.આથી જાતે રસોડામાં જઈને મેં હસતા મુખે શાંતિથી ભરપેટ જમી લીધું.આખો દિવસ ઘરમાં એક અજબ શાંતિ પથરાએલી રહી. સમય થતા ઝરણા અને પાયલ સ્કુલથી ઘરે આવી ગયા.આમ તો રોજ બા તેમને  નાસ્તો બનાવી આપતા પણ આજે આ બધું કામ મારે કરવું પડયું .છેક સાંજે શ્રીકાંત ઘરે આવ્યા ત્યારે જ બા તેમના ઓરડામાંથી બહાર આવ્યા.

બાનો ઉતરેલો ચહેરો જોઈ તે પણ સમજી ગયા કે  શું સમાચાર આવ્યા હશે.બધા ચુપચાપ ખાઈને ઉભા થયા.બધાએ જમી લીધા પછી બાનાં દુઃખી ચહેરા પર નિરાશા જોઈને શ્રીકાંત બોલ્યા

“બા આપણા નસીબમાં દીકરાનું સુખ નહી હોય.હવે દીકરાને ભૂલીજા. જો આપણા હાથમાં કશું નથી.આ બધું તારા શ્રીનાથજી બાવાની કૃપા છે કે આપણે બધા ખુશ અને સુખી છીએ,અને આજે જ મને કંપનીમાંથી બઢતી મળી છે. તો તું એમ સમજ કે ઘરમાં લક્ષ્મીના પગલા પડવાના.”

હું શ્રીકાંતનીસમજ ઉપર વારી ગઈ.પણ થાય શુ? બાને તો બસ વારસદાર જોઈતો હતો.અંતે આખા દિવસનું મૌન તોડી બા બોલ્યા,” ધરમાં લક્ષ્મી તો આ બે પહેલેથી જ તારી વહુ લાવી છે. મારે તો મારા કુટુંબનો વંશવેલો આગળ વધારનાર દીકરો જોઈએ છે.જેની પાછળ તારું નામ રાખે તેવો એક વારસદાર જોઈએ છે.મારી તરફ જોઇને બા બોલ્યા,

” હું તો કહું છું વહુ!આ વખત એબોર્શન કરાવી દ્યો અને ફરી એક વખત પ્રયત્ન કરી જુઓ સહુ સારા વાના થશે.”

બાની વાત સાંભળતાં હું સફાળી ઉભી થઈ ગઈ અને મક્કમતાથી બોલી,જુવો બા…….,આ બાબતે આવો વિચાર જ ના કરશો.આ કોઈ કાળે શક્ય નથી. આવનાર બાળક દીકરો હોય કે દીકરી મારે મન બેવ સરખા છે,અને હા બા,હું અને તમે પણ દીકરી તરીકે જ જન્મયા હતાં.જો આપણા મા બાપ તમે આ જેમ કહો છો તેવું વિચારી આપણા જન્મને અધૂરા માસે રોક્યો હોત તો શું અહી આ જગ્યા ઉપર ઉભા રહી શક્યા હોત ?”

મને પહેલી વખત આમ ગુસ્સે થઈ જતા જોઈ બધા થિજી ગયા. પછી કોઇ આગળ બોલ્યા નહી, બા એનાં રૂમમાં ચાલ્યા ગયા. બાના ગયાં પછી શ્રીકાતે મારા બરડા પર પ્રેમથી હાથ ફેરવ્યો અને શ્રીજીબાવાની છબી તરફ આંગળી ચીંધીને બોલ્યા,”એ  જે કરે છે એ સારા માટે જ કરે છે.”

આ ધટનાં બન્યા બાદ શરૂ શરૂમાં બા મારા ખાવા પીવાનું ઘ્યાન રાખતા નહોતા.હું બધું હસતા મ્હોએ જાતે કરતી અને શ્રીકાંત પણ મને ઘરકામ અને બીજા કામોમાં યથાશક્તિ મદદ કરતા હતા.છેવટે મને સાતમો મહિનો બેસી ગયો. હવે બાના માખણ જેવા હૈયા ઉપર પરાણે લગાવેલું નારિયેળ જેવું સખત કવચ ધીરેધીરે તૂટી રહ્યું હતું અને અંદર રહેલી મીઠાશ અને નરમાશનો અનુભવ મને થવા લાગ્યો હતો. હું પણ જાણતી હતી કે બાના મીઠા સ્વભાવને લાંબો સમય વહેતો રોકવો શક્ય નહોતો.હું પણ જાણે કઈ નથી બન્યું એમ સમજી બા સાથે સ્નેહથી વર્તતી હતી.આમ પણ મારા માટે મારા સાસું મારા મન મારી જનેતાથી કઈ કમ નહોતા.

બા સવાર પડતા મને હાથમાં બદામ કેશર વાળા દુઘનો પ્યાલો પરાણે પકડાવી દેતા. હું જ્યા સુધી એ દુધ પી ના લઉ ત્યા સુધી મારે સામેથી હટતા નહી.  ત્યાર પછી મારે શું કરવું શું ના કરવુ,શું ખાવું વગેરે નો આખો ચાર્ટ બતાવી જતા.બપોર પછી એક કલાક મને ભગવદ ગીતાનો પાઠ સંભળાવતા સાજે રામાયણ વાંચતા. ટુકમાં જણાવું તો મને મારા વ્હાલસોયા બા પાછા મૂળ સ્વરૂપે મળી ગયા હતા.મારી આટલી કાળજી લેતા જોઈ બાજુ વાળા કમલા કાકી એક વખત બોલી પડયા “બોન…..,તમારી વહુ તો  ત્રીજી દીકરી જણવાની છે તો શું કામ આટલો હરખ કરો  છો .આ વહુની પહેલી સુવાવડ નથી કે તમે આટલી કાળજી રાખો છો? ત્યારે બાના મ્હોએ બોલાએલા શબ્દો મારી આખી જિંદગીનો એવોર્ડ બનીને રહી ગયા.”કમળાબેન ઘરતી પહેલા મારી દીકરી છે પછી એ મારી વહુ છે.એક મા દીકરીની સુવાવડમાં એને કદી દુઃખી કરે? બાવાની જે મરજી હશે એ પ્રમાણે જ થવાનું છે.

દીકરી અવતરે કે દીકરો અવતરે,પણ મારી દીકરીને કશું દુઃખ નાં પડે તે મારે જોવાનું રહ્યું અને આવનાર બાળકને મારા ઘરના સંસ્કાર આપવા તે મારી ફરજ બને છે.” બાની આ વાત સાંભળીને મને આજે લાગ્યું કે હું જીતી ગઈ.પુરા સમયે વહેલી સવારે મને વેણ ઉપડયું,અને તુંરત જ શ્રીકાંત મને લઈને હોસ્પીટલ પહોચી ગયા.થોડી વાર પછી બા ઝરણા અને પાયલ સાથે આવી પહોચ્યા.એક અસહ્ય,અવ્યક્ત એવી વેદના પછી મેં આ ઘરતી ઉપર એક નવો જીવ મારી કુખે અવતતણ પામ્યો. મા અને બાળકને જોડતી એક મહત્વની નાળ કપાતા મારું બાળક જુદાઈના દર્દથી રડી પડયું અને જેને નવ મહિના મારા પોષણથી પોસ્યું હોય તેવા મારાજ અંશને ઘરતી ઉપર અવતરતા જોઈ હું ખુશી થી હર્ષાશ્રુ વહાવી રહી ,તેનું ગોળ મટોળ પૂર્ણિમાના ચન્દ્ર જેવું મુખડું જોતા મારી આંખોમાથી અવિરત અશ્રુધારા વ્હેવા લાગી.

આ જોતા સ્મિતાબહેન બીલ્યા,ધરતી…..બરાબર શ્રીકાંતભાઈ જેવો જ દેખાય છે તારો દીકરો ” સ્મિતાબેન બહાર ગયા અને બધાને અંદર આવવાનું કહી આવ્યા.આછાં ભૂરા કપાળમાં વીટાવેલો રતુંમડો સફેદ ગલગોટો જોતા શ્રીકાંત સાથે બાના હાથ પણ લંબાઈ ગયો.આ જોઈને સ્મિતાબહેન બોલ્યા,”આવનાર બાળકના હાથ પગ બધું સલામત છે કે નહી તે બરાબર ચકાસી લ્યો જરા “. આટલું સાંભળતાં બાએ બાળકને પોતાના હાથમાં લઇ ઝડપથી વિટાળેલ કપડું હટાવી નાખ્યું અને તેમની આંખો હતી તેના કરતા બમણી મોટી થઇ ગઈ મારા દીકરાને શ્રીકાંતનાં હાથમાં મૂકી મારી પાસે આવી પહોચ્યા અને મને “મારી દીકરી” કહી મારું કપાળ ચૂમી લીધું .શ્રીકાંત મોટેથી બોલી ઉઠ્યા “સાવ નકામી છે,આ તમારી વહુ…જોયુંને બા!આ તમારી વહુએ બધાની સાથે મને પણ આજે સરપ્રાઈઝ આપી ગઈ. “મારી આંખના ખૂશીના આંસુઓને જોઇને બધાની આંખોમાં હર્ષનાં આંસુઓ છલકી આવ્યા.”સમય અને સંજોગોની પ્રતિકૂળતા ને મેં અનુકુળતાએ જીતી લીઘા હતા “પાયલ અને ઝરણા તો આ બધાની અલિપ્ત થઇને પોતાનાં નાના ભાઇને,” ભઇલુ ” કહેતી ખીલખીલ હસતી હતી.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

પ્રતિકૂળતા (૬) પ્રવિણા કડકિઆ

  • અનુકૂળતા અને પ્રતિકૂળતા એ સિક્કાની બે બાજુ છે. સિક્કો ઉંધો પડે એટલે માની લીધું અને જાણે પ્રતિકૂળતાની ઝલક દેખાઈ. જે ઘરમાં પવન પણ પૂછીને આવતો હોય, એ ઘરમાં જ્યારે વાવાઝોડું ઘુસી આવે! ત્યારે તમે સમજી શકો પ્રતિકૂળતા કેવી હોય. ઘરના સર્વે સાનભાન ગુમાવી બેસે. સાચુ ખોટું તો ઠીક પણ જાણે જીવનમાં સર્વસ્વ લુંટાઈ ગયું હોય તેવી ભાવના જન્મ લે. એવા કપરા પ્રતિકૂળ સંજોગમાંથી બહાર આવવું એ દાદ માગી લે તેવી વાત છે. ઉમર પણ કેવી, નહી નાની નહી ખૂબ મોટી !  બાળકોનું ભણતર હજુ તો આખરી મુકામ પર પહોંચવા માટે વલખાં મારતું  હતું! એવા સમયે ઘરનો મોભ ક ડ ડ ડ ભૂસ કરતો ટૂટી પડ્યો.
  • સંજોગ ભલે પ્રતિકૂળ હતા. હિમત ન હારતા દુખી અવસ્થામાં પણ સાન ભાન ગુમાવ્યા વગર નિરાશ હ્રદયે, શ્રદ્ધા પૂર્વક તેમાંથી બહાર આવવાનો પ્રયત્ન જારી રાખ્યો.” હતું ન હતું થવાનું ન હતું”. સંજોગો જરૂર બદલાયા હતા. પ્રતિકૂળતાનું સામ્રાજ્ય ચારેકોર છવાયું હતું. હૈયાની આશાની જ્યોત બુઝાવા ન દેતાં તેને જલતી રાખવાના સતત પ્રયત્ન જારી રાખ્યા. આ એ સમય હતો જ્યારે જીવનની આકરી કસોટીમાંથી પાર ઉતરવાનું હતું. ઈશ્વર સર્જીત આ પ્રતિકૂળતાનો કુનેહ ભેર સામનો કરી હેમખેમ પાર ઉતરવાનું હતું. પુરૂષાર્થ જારી રાખવાનો હતો.પ્રતિકૂળ સંજોગને કેવી રીતે અનુકૂળ બનાવવા એ માટે બિરબલ અને અકબરની એક વાત ખૂબ મશહૂર છે, દીકરી પરણવવાના પૈસા ન હોવાથી એક આમ આદમી જીવના જોખમે જમુનાના ઠંડા નીરમાં આખી રાત ઉભો રહેવા તૈયાર થયો. દૂર દીવાદાંડીનો આછો પ્રકાશ, તેની જીજીવિષા જીવાડી ગયો. બરફ જેવી ઠંડીમાં તેણે પ્રતિકૂળ સંજોગનું શરણું સ્વીકારી  હાર  માનવાની ચોખ્ખી ના પાડી. સવારે જીવતો જાગતો બહાર આવ્યો. અકબર બાદશાહે અનાડીવેડા કર્યા. બિરબલ, બાદશાહને પાઠ ભણાવવા  માગતો હતો. ‘ખીચડી પકાતા’ હું નો નાટક કરી દરબારમાં ધરાહાર ગેરહાજર રહ્યો. બાદશાહની આંખ ખૂલી. બમણું ઈનામ આપી નવાજ્યો. હવે પ્રતિકૂળ સંજોગ, પ્રતિકૂળ બાદશાહનું વર્તન છતાંય હિમત ન હારનાર એ સામાન્ય માનવીને આપણે બિરદાવવો રહ્યો.હવે એ જ કિસ્સાને બીજી રીતે જોઈએ. એડમિશન ન મળ્યું તો સારું થયું. પિતાજીને હાર્ટ એટેક આવ્યો. તેમનાથી ધ્યાન ન રખાયું એટલે કંપની ડામાડોળ થઈ. તમારે પિતાજીના ચાલુ ધંધા પર બેસી સુકાન સંભાળવાનો વારો આવ્યો. જે પ્રતિકૂળ લાગ્યું હતું તે સંજોગવશાત એકદમ અનુકૂલ થઈ ગયું કારણ તમે જે શહેરમાં રહેતા હતાં ત્યાંની સ્થાનિક કૉલેજમાં જ ભણતા હતા. વિદ્યા મેળવવામાં પણ વાંધો ન આવ્યો. પિતાજી સારી દેખરેખને કારણે સાજા થયા. ધંધાને આંચ ન આવી. હવે સંજોગને બદનામ કરવા તેના કરતા ઉપચાર કરવો વધારે હિતાવહ છે.પ્રતિકૂળ સંજોગમાં માથે હાથ મૂકીને બેસવાથી સમસ્યા હલ થતી નથી. ઘરમાં અચાનક માંદગી આવી ! નોકરીમાંથી ફારગતી મળી. ધંધામાં રોકેલા પૈસા મંદીને કારણે ડૂબી ગયા. સ્ટૉક માર્કેટમાં તડાકો પડ્યો. સાધારણ સ્થિતિમાંથી કરોડો પતિ થઈ ગયા. જીવન છે. પાસા સીધા પણ પડે કે અવળા પણ પડે. સીધા પડે ત્યારે અભિમાનમાં ચકચૂર થવું. અવળા પડે ત્યારે પોક મૂકીને રડવા બેસવું. આ બન્ને સ્થિતિ પ્રશંશનિય નથી.સવારના ચાર વાગે આખું મકાન પત્તાના મહેલની માફક બેસી ગયું. મોટી બહેન તેના સાસરે ગઈ . મારો મોટોભાઈ મિત્રને ત્યાં. હવે આનાથી કયો વધારે પ્રતિકૂળ સમય ૧૪ વર્ષની ઉમરમાં કહેવાય? અમે કોઈ રડ્યા નથી. પિતાજી ખૂબ હિમતવાળા હતા. જેવી શ્રીનાથજીની ઈચ્છા કહી આભાર માન્યો કે ઘરના બધા સહિસલામત હતા. એક પણ જાનહાનિ થઈ ન હતી. વેપારી હતા. પૈસાની સગવડ કરી ૨૦ દિવસમાં નવો ત્રણ બેડરૂમનો ફ્લેટ મલબાર હિલ પર ખરીદ્યો. હવે આ સંજોગમાં તેઓ રડવા બેઠા હોત તો પાંચ બાળકોનો પરિવાર કેવી હાલતમાં આવી જાય. મમ્મી પણ ખૂબ કુશળ સ્ત્રી હતી. નિરાશાને નજીક સરવા ન દીધી. બાલકોને પાંખમાં ઘાલ્યા. આ પ્રસંગ ખરેખર સંજોગો સામે ઝુકવાને બદલે તેનો હલ કાઢવાનું શિખવે છેઆજે જ્યારે ભારત આઝાદ છે ત્યારે બતાવો કોઈ  માઈનો લાલ જેના દિલમાં દેશભક્તિ છે? સંજોગો અનુકૂળ છે. ભારત આઝાદ અરે, પ્રજાસત્તાક પણ છે. દરેકને પોતાની પડી છે. ‘ભારતમાકી ‘ઐસી કી તૈસી’. હા આજે હવે દેશદાઝ ગાયબ. આપણી સરકાર છે. જોયો પ્રતિકૂળ સંજોગોનો પ્રભાવ ! જીવનના હર ક્ષેત્રમાં આવું બનતું આવ્યું છે. સામાન્ય નાગરિક ઉપર આવવા અથાગ મહેનત કરે છે. પ્રતિકૂળ સંજોગોને ગાંઠતો નથી. તેને પોતાના પુરૂષાર્થ પર વિશ્વાસ છે. ‘યેન કેન પ્રકારે ન’ પોતાની મંઝિલ પર પહોંચે છે. સિદ્ધી સર કર્યાનો મુક્ત આનંદ મેળવે છે.અનુકૂલ સંજોગો હોય તો સંયમ ન ખોતાં આ્ભારવશ શાંતિથી જીવો ! જો ન ક્રરે નારાયણ્ને કુદરતનું ચક્ર ફરે તો હામ ન હારવી. સામે આવેલા સંજોગોને આહવાન આપો. શક્તિ મળશે અને ફરી પાછું ચક્ર ફરશે !
  • પ્રતિકૂળતા (૭) હેમાબહેન પટેલ
  • અસ્તુ
  • જેની પાસે લાખો અને કરોડો રૂપિયા હોય એવા શેઠિયાઓના નબીરા જુઓ. અનુકૂળ સંજોગો. લક્ષ્મી પ્રત્યે બેદરકારી. બાપની ગાદી પર બેસી રોફ જમાવવાનો. ભૂલી જાય છે બાપે કેટલી તનતોડ મહેનત કરી હતી. પરિણામ પૈસાને પગ આવે છે. પૈસા સાથે નામ, સાહેબી,  ગાડી, વાડી વઝીફા બધું ધીરે ધીરે અદૃશ્ય થવા લાગે છે. અનુકૂળ સંજોગોમાં જો જાગ્રતતા ન હોય તો તે સંજોગોને બદલાતાં ઝાઝો સમય લાગતો નથી. પછી માથે હાથ મૂકી રડવાથી ગયેલો સમય પાછો આવતો નથી. બેદરકારી, વિલાસીપણું, ઉધ્ધતાઈ એ બધા ચારે કોરથી પ્રવેશી જીવનમાં હુલ્લડ મચાવી ને ઝંપે છે.
  • જીવનમાં જો બધું જ અનુકૂળ હોત તો માનવી થોડો નમાલો યા પામર બને તેની શક્યતા વધારે છે.પ્રતિકૂળ સંજોગમાં માનવીમાં સાહસ અને કંઈક કરી શકવાની તમન્ના ઉત્પન્ન થાય છે. યાદ કરો આપણું  ભારત, જ્યારે અંગ્રેજોના નેજા હેઠળ હતું ત્યારે દેશભક્તો ગણ્યા ગણાય નહી તેટલા થયા. જેમના નામ ઈતિહાસને પાને કદી ન લખાયા. જેમનું જીવન મા ભોમની સ્વંતત્રતાનૉ લડતમાં હોમાઈ ગયું. કેટલી માના વહાલા લાડકવાયા  ચિતા પર પોઢી ગયા. કારણ એક જ મારી માતૃભૂમિ પરથી અંગ્રેજો હટવા જોઈએ. ‘મારી મા’ આઝાદ થવી જોઈએ. પ્રતિકૂળ સંજોગ તેનું મુખ્ય કારણ બન્યા.
  • પ્રતિકૂળતા સમયે સંયમ રાખીને કામ કરીશું તો સફળતા કદમ ચુમતી આવશે. માનસિક સમતુલન અને સ્વમાં વિશ્વાસ કેળવાય છે. હિમત હાર્યા કરતાં શાંતિથી બેસીને તેમાંથી બહાર નિકળવાનો માર્ગ શોધવો આવશ્યક છે. એક પ્રસંગ જીંદગીમાં હૈયે કોતરાઈ ગયો છે. ૧૪ વર્ષની ઉમર હતી. એ વર્ષે વરસાદ ખૂબ પડ્યો. અમે પાંચ ભાઈ બહેન મમ્મી અને મોટાઈ સાથે ઘરમાં રહેતા હતા. જ્યાં અમે બે વર્ષ પહેલા રહેવા ગયા હતા. હવે પહેલા બે માળનું મકાન હતું. તેના પર બીજા બે માળ ચણ્યા હતા. અમને ખબર નહી. એ ચોમાસામાં અચાનક ઘરની દિવાલ દૂર ખસેલી જણાઈ. બંબાવાળા આવ્યા. પહેરેલા કપડે ઘરની બહાર કાઢ્યા. મારી  નાની બહેનનો હાથ પકડી ધડ ધડ ચાર દાદરા  ઉતરી ગઈ. મમ્મી કબાટમાંથી ચાંદીના વાસણ, દાગીના અને રોકડ રકમ લઈ રહી હતી. બંબાવાળા ઉતરવાનો તકાજો કરતા હતા. કપડાં કે કશું લેવાનો સમય ન આપ્યો. અમે નાના ત્રણ ભાઈ બહેન મામાને ત્યાં  ગયા. મમ્મી તેના મોટાભાઈ મતલબ મોટામામાને ત્યાં ગઈ. પિતાજી આખી રાત મકાનની સામે બીજા માળાના પાડોશી સાથે ઉભા રહ્યા.
  • જેમ લીલા ચશ્મા પહેર્યા હોય તો લીલુ દેખાય. એમ સંજોગને તમે કઈ નજરે નિહાળો છો એ ખૂબ અગત્યનું છે. જો સંજોગની સામે ટક્કર લેવાની હોય તો તેમાં પાછી પાની ન કરવી. પ્રતિકૂલ સંજોગને અનુકૂળ કઈ રીતે બનાવાય તે માટે કમર કસવી. યાદ છે ને ,’હિમતે મર્દા તો મદદે ખુદા’. બાકી સંજોગ પ્રતિકૂળ છે માની શરણાગતિ  સ્વીકારવામાં કોઈ કાંદા ન નિકળે. બાકી આ જીવનમાં અનુકૂળતા અને પ્રતિકૂળતાતો આવતી જ રહેવાની. બસ હસતે મુખે તેનો સામનો કરી માર્ગ મોકળો કરવાનો.
  • પ્રતિકૂળ સંજોગ કરતાં , સંજોગ પ્રત્યેનું આપણું દૃષ્ટી બિંદુ કેવું છે એ અતિ મહત્વનું છે. સંજોગને વિષે છણાવટ કરીશું તો ખ્યાલ આવશે આપણે હમેશા સ્વાર્થ વૃત્તિ કેળવી તેનું અવલોકન કરીએ છીએ. સારી કૉલેજમાં એડમિશન મેળવવું હતું. ડૉનેશન આપવું. ઈન્ટરવ્યુમાં સરખી રીતે દેખાવ કરવો. સારા ગુણાંક મેળવવા. હવે જો આ ત્રણેયમાં સારી રીતે પેશ આવીએ તો એડમીશન કેમ ન મળે? ડોનેશન તો માગ્યા કરતાં વધારે આપ્યું. ગૂણાંક્માં બહુ વાંધો ન આવ્યો. પણ ઈન્ટરવ્યુમાં ઉકાળ્યું. હવે  આમાં વાંક કોનો? બહાર આવીને ખોટી રીતે યુનિવરસિટીને બદનામ કરવી. ‘મારા જેવાને ના પાડી.’  આ બેકાર યુનિવરસિટી છે’. સંજોગો બધી રીતે અનુકૂળ હતા. તમારા પ્રતિકૂળ આચરણને કારણે નાસીપાસ થવું પડ્યું
  • એ તો નસિબ સારા, ૨૬ વર્ષનો જુવાન જોધ પુત્ર હજુ તો હાથનું મિંઢળ છુટ્યું પણ ન હતું . તેણે નાવને વાળી  તેનું સુકાન સંભાળી ફરીથી સંસારમાં તરતી મૂકી. આભાર માનવાનો સર્જનહારનો અને તેના માતા, પિતાના સંસ્કારનો. આમ પણ બચપનથી તેના સુંદર  લક્ષણ હતા . અભયતા તેને વરી હતી. ઘરના સહુને સાચવ્યા. ભર જુવાનીમાં પ્રતિકૂળતા સામે અણનમ ઉભો રહ્યો. માતા પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં સાવ ભાંગી પડી હતી. નાના પુત્રએ તો કમાલ કરી. બે વર્ષ માટે બલિદાન આપ્યું. આગળ ભણવા જવાનું મુલતવી રાખ્યું. માતાનો સહારો બનીને રહ્યો. કોણ કહે છે, પુત્રને માતાની લાગણી નથી હોતી? સાવ ખોટી વાત ! તેઓ માતા તેમજ પિતાને ખૂબ ચાહે છે. માત્ર દીકરીઓની જેમ બોલીને કે સોડમાં સમાઈ લાગણી નથી દર્શાવતા. જે આવશ્યક પણ નથી. તેમના મુખેથી દરેક શબ્દ નર્યા પ્યાર ભીના હોય તે શું કાફી નથી ? માત્ર પુત્રની માતા જ તે લાગણીને અનુભવી શકે. દીકરા યા દીકરી એ સર્જનહારની કૃપા છે. જે હોય તેમાં સંતોષ અને પ્યાર સમાયેલા છે ! કોઈ પણ માતા પુત્ર હોય યા પુત્રી સરખું દર્દ અનુભવે છે.

 

પ્રતિકૂળતા એ મનની એવી અવસ્થા છે જે કોઈ પણ માણસને પસંદ ન હોય છતાં પણ આ સંસારમાં કોઈ પણ એવી વ્યક્તિ શોધી ન મળે જેણે આ અવસ્થાનો સામનો ન કર્યો હોય. પ્રતિકૂળ સંજોગો આવે ત્યારે મન દુખી થઈ જાય એ અવસ્થામાં કોઈ રાજી ન હોય.આમ જોવા જઈએ તો પ્રતિકૂળતા અને અનુકૂળતા એ સુખ- દુખ સમાન છે જે માનવ જીવનમાં ઉભા થયેલ સંજોગો વ્યક્તિ કેટલી સહજતાથી તેનો સામનો કરે છે તેના ઉપર આધારીત છે.સુખ-દુખ, ચડતી-પડતી,પ્રતિકૂળ-અનુકૂળ એ તાણાવાણા સમાન જીવન સાથે ગુંથાયેલા હોવાથી તેમાંથી કોઈ બાકાત ન રહી શકે.સંસારમાં જો જન્મ-મૃત્યુ એક સત્ય હકીકત છે તો આ બધી વસ્તુ પણ જીવન ચક્ર સાથે ચાલતી રહેવાની છે.કોઈ કોઈ લોકોનુ જીવન પ્રતિકૂળતાથી ભરેલુ હોય છે એક પ્રોબલેમ સૉલ કરે ત્યાં બીજો આવીને ઉભો રહે, જાણે  પ્રતિકૂળ સંજોગોની વણ થંભી વણજાર ચાલી રહી છે.આવા લોકો  દુખોથી એવા ઘડાઈ ગયેલા હોય જેઓ ગમે તેવી પરિસ્થિતીમાં સંજોગોનો આસીનીથી સામનો કરી શકે છે, પહાડ સમુ દુખ આવે તો પણ સહન કરી શકે. આવા સંજોગો માણસને તેની સામે જજુમવાની તેની સામે લડવાની શક્તિ આપે છે. આખરે એક વીર યોધ્ધા સમાન બની જાય છે.પ્રતિકૂળતા જ માણસની કમજોરી અને ડર દુર કરીને જીવનને સાહસિક બનાવે  છે. એક સરખુ  સરળ જીવન ચાલે તો શું કામનુ ? તેમાં સુખ-દુખ, પ્રતિકૂળતા-અનુકૂળતા આવે તોજ જીવન જીવવા જેવું લાગે અને માણસને સંપુર્ણ બનાવી શકે.પ્રતિકૂળતા અને દુખોથી માણસની સહન શક્તિ વધે એતો સત્ય જ છે.

આમ જોવા જઈએ તો સંસાર એ લડાઈનુ મેદાન હોય એમ ભાસે છે તેમાં સંજોગો-પરિસ્થિતી રૂપી લડાઈની સામે આત્મ બળથી તેનો સામનો કરીને લડતું રહેવું પડે છે. જીવનમાં શારીરિક અને માનસિક પરિતાપો , યાતનાઓ આપણે લખાઈને આવ્યા હોઈએ છીએ. કહ્યું છે, पहेले बनती है तकदीर, फीर् बनता है शरीर. જ્ન્મ લેતા પહેલાં જ આપણા કર્મોને હિસાબે આપણુ ભાગ્ય લખાઈ ચુક્યુ હોય છે. જીવનમા ગમે તેવી પરિસ્થિતી આવે તેનો સામનો કર્યા વીના છુટકો નથી, તેનો સામનો હિંમતથી કરો યા તો રડતાં રડતાં કરો, આપણી લડાઈ છે આપણે જ લડવાની છે.એક બે પ્રતિકૂળ સંજોગો ઉભા નથી થતા અનેક આવે છે.પ્રતિકૂળ સંજોગ ઉભા થાય ત્યારે અનાયાસે પણ આપણે ઈશ્વરને પ્રાર્થના કરીએ છીએ અને તેની સહાય માગીએ છીએ, અંર્તરના ઉંડાણમાંથી નીકળેલ આજીજી,વિનંતી,કરુણા, અંતહઃકરણના ભાવો શબ્દનુ સ્વરૂપ લઈને પ્રાર્થના બને છે ત્યારે ઈશ્વર પણ વીવહળ બનીને સહાય માટે દોડી આવે છે. પ્રાર્થનામાં ગજબની શક્તિ સમાયેલી હોય છે.

ભાગ્ય પ્રમાણે સંજોગો ઉભા થાય તેતો સમજાય ઘણી વખત આપણે જોયુ છે પરિવારમાં સમાજમાં એવા લોકો હોય છે જે કોઈને અનુકૂળ ન થાય, તેઢા હોય બધે જ વિપરીત સંજોગો ઉભા કરે કોઈની વાતમાં સહમત ન થાય દરેક વાતમાં પોતાની રીતે દલીલો કરે, પોતાનો કક્કો સાચો કરાવે, લોકો માટે આવા માણસો અડચણો ઉભી કરે, લોકો માટે તે પ્રતિકૂળ છે પરંતુ કરવું શું ? તેને મનથી કમનથી ઝેલવા પડે છે. સમજદાર અને સહનશીલ માણસો તેને અનુકૂળ થાય, પરંતુ જેનાથી સહન ન થાય તેને ઝઘડા ઉભા થાય છે.

જીવનના પાસા અનેક છે તો સંજોગો પણ જુદા જુદા હોય એ સ્વભાવિક છે, સંજોગો પણ સંયોગને કારણ ઉભા થતા હોય છે.અભ્યાસ, લગ્ન, વેપાર-ધંધો,પૈસા, સુખી લગ્નજીવન,બિમારી-સ્વાસ્થ, સબંધોને સાચવતાં આવતા દરેક પ્રતિકૂળ સંજોગોનો સામનો કરીને તેને હલ કરી શકીએ છીએ, હિંમત હોય એટલે આત્મ બળ પણ મળી રહે છે, પરંતું જ્યારે એકદમ નજીકનુ સ્વજન અચાનક યા તો તેનો સમય આવી ગયો છે અને પરલોક સીધાવે તે સમયની પ્રતિકૂળતા ઘણીજ અસહ્ય છે.તેનો સામનો કેવી રીતે કરવો ? લાખ ઉપાય હોવા છતાં જનાર માણસને રોકી નથી શકતા, એક સ્ત્રી તેનુ સર્વસ્વ તેનો પતિ છે, તે જો નાની ઉંમરમાં એકલી મુકીને પરલોક ચાલ્યો જાય તો તેની શું દશા થાય ? ‘ ઘાયલકી ગત ઘાયલ જાને ‘ કેટલા અસહાય ? કેટલી મજબુરી ? કેટલી વીકટ પરિસ્થિતી ? આ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતીમાં તેના આત્માની સદગતિ અને શાંતિની પ્રાર્થના સીવાય આપણે કંઈ નથી કરી શકતા. માણસ લાચાર બનીને રહી જાય છે.જનાર ચાલી જાય છે ફક્ત તેની યાદો રહી જાય છે.જગજીતની લાઈનો યાદ આવે છે જે સાંભળીને આજે પણ આંખો ભીની થઈ જાય છે. चिठ्ठी न कोई संदेश, ना जाने कोनसा देश जहां तूम चले गये. આવા પ્રતિકૂળ સંજોગોનો સામનો કરવો કઠીન છે. છતાં પણ જીવન છે, ચાલતું રહે છે. જીવ્યા વીના છુટકો નથી.

મનુષ્ય એ સંસારી જીવ છે તેને માયાનુ વળગણ લાગ્યું છે માટે સુખ-દુખ, પ્રતિકૂળ-અનુકળ બધાજ ભાવોનો અનુભવ થવાનો છે આ ભાવોનો અનુભવ થતાં મનમાં અનેક પ્રશ્નો ઉભા થાય દુખ આવે ત્યારે ભગવાનને ફરિયાદ કરે ભગવાન તેં આમ કેમ કર્યું ? ભગવાન ક્યારેય કોઈ જીવને દુખ નથી આપતા. સુખ-દુખ, ન્યાય-અન્યાય એ આ સંસારની ભાષા છે ઈશ્વરના દરબારમાં દરેક જીવ સમાન છે.દાદાભગવાન સમજાવે છે ‘બન્યુ તે જ ન્યાય’  ‘ભોગવે એની ભુલ’ એનો અર્થ એક જ થાય છે સુખ-દુખ એ મનુષ્યએ જાતેજ ઉભા કરેલા સંજોગો છે. જાતે ઉભા કરેલા છે જાતે જ ભોગવવાના છે. સહુ સહુના કર્મના ઉદયથી સંયોગથી સંજોગો ઉભા થાય છે.ભગવાને મનુષ્યના દરેક  પ્રશ્નોને હલ કરવા માટે ગીતાનો બોધ કર્યો પરંતુ તેને સમજવા માટે કોઈની પાસે ફુરસદ નથી. જો એક વખત ગીતા બોધ સમજાય તો જીવનમાં આવતા કોઈ પણ સંજોગોનુ નિરાકરણ થઈ શકે. ગમે તેવી વિપરીત પરિસ્થિતીનો સામનો કરવાનુ બળ મળી રહે.વિપરીત સંજોગો આવી પડે તો દુખી ન થાય. ઈશ્વરે માનવીનુ મન એવું બનાવ્યુ છે તે ધારે તે કરવા માટે શક્તિમાન છે. માનવ મન પાસે અઢળક શક્તિ છે દરેક સંજોગોને અનુરૂપ તેનો ઉપયોગ કરતાં આવડવું જોઈએ. વિપરીત સંજોગોમાં શાંતિ, ધૈર્ય અને હિંમતની જરૂર છે.

ઘણી વખત જીવનની અંદર એક સાથે અનેક વિપરીત સંજોગો ઉભા થાય છે.એક વખત એકજ વિપરિત પરિસ્થિતી આવે તો તેનો સામનો આસાનીથી થાય પરંતું એક સાથે બધીજ બાજુથી ખરાબ સંજોગો  ઉભા થાય તો તેનો સામનો કરવો ઘણોજ કઠીન થઈ પડે છે.આ ઘણોજ કસોટીનો સમય છે.તેને માટે હિંમત અને ધૈર્ય બંને જરૂરી છે.હાલમાં જ બની ગયેલ મારા જીવનનો દાખલો આપું છું, નાના નણદોઈને મૉઢાનુ કેન્સર, નાની બહેનને કેન્સર, નાના ભાભીનુ અચાનક મૃત્યુ થયું. જીવનમાં જ્યારે એક સાથે બધા ખરાબ સંજોગો એક સાથે ઉભા  થાય ત્યારે ઘણી વખત મગજ કામ કરતું બંધ થઈ જાય. ઓચિંતો આઘાત લાગે એટલે કંઈ પણ સુજ ન પડે.સમાચાર સાંભળીને દયા-પ્રેમ અને મમતા ભાવને કારણ હ્રદય દ્રવી ઉઠે અને અશ્રુધારા ચાલુ થઈ જાય. થોડો ટાઈમ મગજ શુન્ય બની જાય,  અશ્રુ ધોધ વહી જાય પછી જ, દુખનો ઉભરો બેસીને થોડો શાંત પડી જાય. ત્યાર બાદ મગજ કંઈક વિચારી શકે છે. આવા સંજોગો ઉભા થાય ત્યારે આ દશા બધાની થાય છે.

આ વિષયને અનુરૂપ એક સત્ય ઘટના કહીશ

મારી નાની બહેન જે બ્રેસ્ટ કેન્સરથી પીડાઈ રહી છે, તેનો ઈલાજ ચાલી રહ્યો છે, નાની ઉંમર છે. અમારો પુરો પરિવાર તેના માટે ચિંતિત હોવાથી દુખમાં ડુબેલ છે. બધા જાણે છે અમેરિકામાં મેડિકલ સાયન્સ એડવાન્સ છે, બ્રેસ્ટકેન્સર ક્યોરેબલ છે પરંતું ‘ કેન્સર ‘ શબ્દ બધાને એટલા ડરાવી મુકે છે, બધાને બીક લાગે આગળ નિયતીનો  શું ફેસલો થશે ? હું ઈન્ડિયા હતી આવીને તેની ખબર કાઢવા માટે ગઈ મનમા વિચારતી હતી તેની સામે હું નહી રડુ,મારું મન મક્ક્મ રાખીશ, હું રડીશ તો તેનુ દુખ બમણું થઈ જશે અને પોતે રડશે. તેનો ચહેરો કેવો હશે ? આ બિમારીની તેની ઉપર કેવી અસર થઈ હશે ? હું તેની હાલત જોઈ નહી શકું વગેરે વગેરે, તેને ઘરે પહોચી તેને મળી, જોઈને મને આશ્વર્ય થયુ ! મેં જેવુ વિચાર્યુ હતું તેનાથી સાવ વિપરીત ! મારી બહેન એકદમ નોરમલ દેખાઈ, તેની બિમારીનો એક શબ્દ ન ઉચ્ચાર્યો, સામાન્ય બીજી વાતો કરવા લાગી, મૉઢા ઉપર દુખનો જરાય અણસાર નહી, તેને કેન્સર થયું છે તેમ લાગે જ નહી. મેં પુછ્યું બેન તારી સર્જરી થઈ તને દુખતું હશે? તેણે તદન શાંતિથી જવાબ આપ્યો ના સાધારણ દુખાવો થાય છે. મેં પુછ્યું તને બીક લાગે છે ? તેણે જવાબ આપ્યો ના જરાય નહી થઈ થઈને શું થશે મોત આવશે, મેં જીવન જીવી લીધું હવે કોઈ મોહ નથી.તેણે કહ્યુ સાચુ કહુ મને આ બિમારી થઈ છે તેનો હું વિચાર કરતી જ નથી.એજ એનો હસતો ચહેરો, મસ્તી ભરી વાતો, તેને મજાક કરીને વાતાવરણને હળવુ અને પ્રસંન્ન કરવાની આદત નાનપણથી છે. પહેલા જેવીજ કોઈ ન કહે તેને કેન્સર થયું છે.તેનો સ્ટ્રોન્ગ વીલ પાવર જોઈને મારા મનને સંતોષ થયો અને મને ખાત્રી થઈ મારી બહેનને તેની આ લડાઈમાં ચોક્ક્સ વિજય મળવાનો છે. તેની સામે જે સંજોગો ઉભા થયા છે તે તેણે હસતે મૉઢે સ્વિકારી લીધા છે. કેન્સરની બિમારીમાં ભલભલા હિમ્મતવાળા માણસો ડગમગી જાય જ્યારે આ હસતે મૉઢે તેનો સામનો કરી રહી છે. કયું પરિબળ કામ કરી રહ્યું છે ? તેનો આત્મ વિશ્વાસ ?આત્મ બળ ?તેનુ મનો બળ ? ઈશ્વરમાં શ્રધ્ધા ? તેણે સ્વામિનારાયણની કંઠી બાંધી છે, સતસંગી છે, રવિસભા નિયમીત ભરે છે માટે ?પરિવારના બધાજ સદસ્યો તેના સારા થવા માટે પ્રાર્થના કરે છે. મારા હિસાબે હકારત્મક વિચારો અને વાયબ્રેશન કામ કરી રહ્યા છે. હકારાત્મક વલણથી પ્રતિકૂળતાને પણ અનુકૂળતામાં બદલાતાં વાર નથી લાગતી. સુખ-દુખમાં જેને સમભાવ હોય તેને કોઈ પણ જાતના સંજોગો, પરિસ્થિતી, પ્રતિકૂળતા, અનુકૂળતા અસર નથી કરી શકતા. દરેક સ્થિતિમાં પરમાનંદ ભાવમાં જ રહે છે.દરેક પરિસ્થિતિમાં આનંદભાવમાં રહેવુ તે ઘણુજ ક્ઠીન કામ છે. છતાં પણ જીવવાવાળા જીવી જાણે છે.

गीता अध्याय – १२ ( स्लोक १८-१९ )

समः शत्रौ च् मित्रे च् तथा मान् अपमानयोः

शीतोष्ण सुख दुखेषु समः संगविवर्जितः

तुल्य् निंदा स्तुतिर्मोनी सन्तुष्टो येन केनचित

अनिकेतः  स्थिरमतिर्भक्तिमान् मे प्रियो नरः

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

પ્રતિકુળતા -(૮) રશ્મિ જાગીરદાર

આજે એનું છેલ્લું પેપર હતું , આગળનાં બધાં  પેપરો તો સરસ જ ગયા હતાં , પણ આજ નું પેપર !!! તેનું મન બેચેન બની ને ગભરાઈ રહ્યું ! 6 વાગે પેપર પતશે ને 8 ની  ટ્રેન માં તો ગામ જવાનું હતું !લગ્ન માં સ્તો  અને લગ્ન પણ કોના ખબર છે?—–તેનાં ખુદ ના !!!

એક બાજુ B. Sc.ની યુનિવર્સિટી ની પરિક્ષા ની તારીખ જાહેર થઇ ને બીજી બાજુ સાથે જ લગ્ન ની તારીખ પણ નક્કી થઇ નિષ્ઠાવાન —હોંશિયાર વિદ્યાર્થી માટે તો પરિક્ષા એ ગમતું ટાણું કહેવાય –પોનાની આવડત , યાદશક્તિ ,અને રજુઆત કરવાની કુશળતા  સર્વાંગીપણે  વ્યક્ત કરવાની આજ તો મહામુલી તક હોય છે।

તો સામે લગ્ન પણ જીવતર નો મહામુલો ને મન ના માણીગરને પામવાનો પ્રસંગ ! હવે જુઓ આ બંને જયશ્રી ને ગમતા પ્રસંગો એ સાથે આવી ને જાણે  તેના  જીવન માં પ્રતિકુળતા ની વણઝાર વહાવી દીધી .એક બાજુ લગ્ન ની ખરીદીની  પસંદગી માટે દોડવાનું ને યુનીવર્સીટી ની પરિક્ષા નું વાંચવાનું —- કશું જ અનુકુળ નહોતું  બંને પ્રસંગો પોતપોતાને સ્થાને એવા તો અગત્ય ના હતા કે ક્યાંય કોઈ પ્રકાર ની બાંધછોડ ને અવકાશ જ નહોતો . જયશ્રી આમ તો કાબેલ હતી બંને ક્ષેત્રે તૈયારીઓ થતી રહી પણ એક પ્રસંગ નું કામ ચાલુ હોય ત્યારે બીજા પ્રસંગ ની વાતો મન માં આવી ને ટેન્શન કરાવતી —–એમ કરતાં કરતાં છેલ્લું પેપર આપવા નીકળતી વખતે મમ્મી એ યાદ કરાવ્યું —” બેટા, પેપર 6 વાગે પતશે ને 8 વાગે ગાડી છે યાદ છે ને ? તો જલ્દી આવી જજે , પાછી આવી ને  સાડી પણ પહેરાવી પડશે। ”

સમય તો આખરે સમય જ છેને? છેલ્લું પેપર પતાવી ને ઘર ના બધા સાથે જયશ્રી ટ્રૈન માં  બેઠી , તેને થયું હાશ ! આટલા બધા પ્રતિકુળ સંજોગો માં પણ બધા પેપરો સરસ ગયાં અને સાચું પૂછો તો લગ્ન ની બધી ખરીદી અને બીજી તૈયારી પણ પરફેક્ટ જ થઇ .  પણ પ્રતિકુળતા આમ ક્યાં તેનો પીછો છોડે તેમ હતી !!!

અત્યાર સુધી માબાપ ને ત્યાં ફ્રોક, સ્કર્ટ કે પેંટ– શર્ટ જેવા ડ્રેસ પહેરતી જે તેને અનુકુળ લગતા પણ આજે સાડી  પહેરવી પડી ,તેને તો સાડી  પહેરતાં    પણ નહોતું આવડતું  મોટીબેને પહેરાવી હતી તેને સાડી સાથે જરાય ફાવતું નહોતું ગામ પહોચ્યા પછી તો માથે પલ્લુ   પણ ઢાંકવો પડ્યો !   તેને થયું બાપરે!!! કેટલી બધી પ્રતિકુળતા!! કેટલી અગવડ!! રહી રહી ને તેને સ્કર્ટ પહેરી મહિયર ના હિંચકે હિંચતી જયશ્રી દેખાતી હતી !

પહોચ્યા ને ત્રીજે દિવસે જ લગ્ન હતાં , લગ્ન તો ધૂમધામ થી ને ખુબ હરખભેર પતી ગયાં બધા ખુશ હતાં રાત્રે લગભગ એકાદ વાગે કન્યા વિદાય થઇ . જયશ્રી ને જોરદાર થાક લાગ્યો હતો પણ સાસરે પહોચ્યા ત્યાં કેટલીક વિધિ ઓ કરવાની હતી ,પૈસા રમવાના, કંકુથાપા દેવાના ને જાણે કેટલુય !!!   સગાવ્હાલા ના ઘરે કંકુથાપા દઈ પાછા  ફરતાં  જયશ્રી ઉદાસ થઇ ગઈ તેને મમ્મી -પપ્પા યાદ આવ્યા ભાઈ બહેન અને એનો પ્યારો  હીંચકો પણ ક્યાં ભુલાતો  હતો? તેને પાછું પિયર પહોંચી જવાનું મન થયું અને તેનું મન કવિ શ્રી ની પ્રસિધ્ધ  પંક્તિ ઓ ગાઈ  રહ્યું। —–

” કોઈ કંકુથાપા  ભૂંસી દઈ મને ભીંતે થી ઉતરાવો

-” કોઈ મીંઢળ  ની મરજાદા લઇ મને પાંચીકડાપકડાવો –જી

કામ  ગમે તેટલું ગમતું હોય પણ જયારે સમય ને સંજોગો અનુકુળ નહોય ત્યારે પ્રતિકુળતા થી ઘેરાયેલી વ્યક્તિ થોડી વાર  માટે  ચોક્કસ મુંજાઈ જાય પણ બધી જ પ્રતિકુળતા ઓ માંથી અનુકુળતા શોધી કાઢવી એ પણ કોઈ નાની સુની શોધ નથી —– પછી ભલે  ને  એને માટે કોઈ એવોર્ડ કે નોબેલ પ્રાઈઝ ના હોય !!!!     બધી પ્રતિકુળતા ઓ ને પહોંચી વાળીએ ને અનુકુળતા સાધી લઈએ એજ આપણો અવોર્ડ !!! ખરું કે નહી ?

 

પ્રતિકૂળતા (૯)- તરુલતા મહેતા

 

કોમલને બધાં અભિનન્દન આપી રહ્યાં છે.એના ‘પ્રતિકૂળ’ વાર્તાસંગ્રહને પારિતોષક મળ્યું હતું.એની વાર્તાઓના પાત્રો વિપરીત સંજોગોમાં પોતાની અંદર પડેલી શક્તિને અદભુતપણે વિકસાવે છે, સમાજને નવો પ્રકાશ અર્પે છે.એટલું જ નહિ પ્રતિકૂળતામાંથી આનંદ અને ઉત્સાહ મેળવે છે.એમાંના કેટલાંક પાત્રો સ્વેચ્છાએ અનુકૂળ સંજોગો છોડી દઈ કોઈક સત્યને શોધવા નીકળી પડે છે. કોમલનું જીવન વિષેનું મંતવ્ય છે કે સુખની કેદમાંથી બહાર નીકળો તો વિરાટ જીવનનું દર્શન થાય છે.કોઈકે પશ્ન પૂછ્યો ,’કઈ વાર્તામાં તમારા જીવનની છબી છે?’ એણે જવાબ આપ્યો ‘બાબુ’ વાર્તા ‘ બાબુ આવ્યો ,બાબુ આવ્યો ‘ બાના હાથમાં ફૂલવાળી ગોદડીમાં ગોટમોટ ગુલાબી બાબુને જોવા એનાં મોટા ભાઈ -બહેન અધીરાં થયાં હતાં,બા હોસ્પીટલમાંથી આવી થાકી ગયાં હતાં ,તેઓ જરા અવાજ મોટો કાઢી સૌને આઘાં કરતાં બોલ્યા,’જાવ બધા તેયાર થઈ સ્કૂલે જાવ ,બાબુ ઊંઘી ગયો છે.’ કોમલ સ્કૂલે જવા તેયાર થઈ હતી ,તેની બહેનપણી તેની રાહ જોતી હતી ,બા પ્રેમથી  બોલ્યાં, કોમલ બેટા ,આજે તું ઘેર રહેજે ,મને પાણી અને ખાવાનું તારા સિવાય કોણ  આપશે? ‘

કોમલ પાંચમાં ધોરણમાં ભણતી હતી.તે કોચવાઈને બોલી ,’બા,આજથી પરીક્ષા શરુ થાય છે.હું નહિ જાઉં તો નાપાસ થઈશ.’ કોમલની આંખમાં આંસુ આવી ગયાં,તેણે પાણીનો તાંબાનો લોટો અને પ્યાલો બાને આપ્યો।બાજુમાં રહેતાં રમામાસીને બાનું ધ્યાન રાખવા કહ્યું। તેણે બાને કહ્યું ,’મારું પેપર પતાવી તરત આવી જઈશ.’બા થાકીને સૂઈ ગયાં,કોમલ હળવેથી સરકી ગઈ.આજ સુધી તેના ત્રણ મોટા ભાઈઓની નાનકી બેની હતી.ભાઈઓની જેમ હસતી ,રમતી સ્કુલે જતી.બા ઘરનું કામ કરી લેતાં, આજથી તેને માથે કોઈ જવાબદારી આવી ગઈ હોય તેમ એના ટીચરને કહ્યું ,’સર ,મને વહેલા જવાની રજા આપશો,મારાં બાને ઘરમાં મદદની જરૂર  છે.’

ટીચરે એને સમજાવી ,’વિપરીત સંજોગોમાં ભણતર ના બગાડતી ‘.વાત એના મનમાં ભમરીની જેમ ગુણ ગુણ કરતી હતી.

કોમલ ઘેર પહોંચી ત્યારે એને ‘હાશ’ થઈ.ગામડેથી દાદી આવી ગયાં હતાં,દાદીની ઉમર થયેલી તેથી રસોઈ કરતાં પણ કોમલને સ્કુલેથી આવીને ઘરમાં મદદ કરવી પડતી ,સાંજે બીજી બહેનપણીઓ રમતી હોય ત્યારે એને હોમવર્ક કરવું પડતું કે બાબુને હીંચકો નાખવો પડતો.ઘોડિયામાં ઝૂલતા બાબુને ટીચરે આપેલી કવિતાઓ  અને ગીતો સભળાવતી .

અકબર બિરબલની વાર્તાઓ ,ઇતિહાસ,ભૂગોળના પાઠ વાંચતી.એની બહેનપણી એની મશ્કરી કરતી.’કોમલ ટીચર થવાની છે.’

એક મહિનામાં બા પહેલાંની જેમ ઘરમાં બધું કામ કરતાં થઈ ગયાં પણ નાનો બાબુ ખૂબ રડે ,પજવે છે.એની આંખ લાલ રહે છે.આંખમાંથી પાણી પડ્યા કરે,પીયા દેખાયા કરે.બા-બાપુ ચિતા કરે છે.ડોકટરનું કહેવું છે કે જરા મોટો થાય પછી તપાસ થાય. પછીના વર્ષે ડોક્ટરની તપાસમાં બાબુને ‘બાળમોતિયાનું ‘નિદાન થયું ,જેની સર્જરી એ પાંચ વર્ષનો થાય ત્યારે થશે. બે વર્ષમાં કોમલના બન્ને મોટાભાઈઓ વડોદરાની કોલેજમાં ભણવા જતા રહયા.કોમલને અભ્યાસનું ભારણ વધ્યું હતું,પણ ઘરના કામમાં રોકાયેલી રહેતી બા બાબુને કોમલને સોંપી દેતી.બાબુ દોડીને કોમલની પાછળ ફર્યા કરતો , ઘડી ઘડી પડતો આખડતો ,બા બબડતાં ,’મોટી ઉમરે આવ્યો ને પાછો આંધળા જેવો,બિચારી નાનકીને લેસન કરવા દેતો નથી.કોમલને રડવું આવી જતું.તેનાથી બાબુને રડતો રાખી લેસન થતું નહી.ટીચરના શબ્દો ‘ભણતર ના બગાડતી ‘ગુણગુણ થયા કરતા.એ મનમાં ખૂબ મૂઝાતી હતી.એને થયું કોને પૂછું?બા ખાસ ભણી નહોતી પણ ‘છોકરાઓ ભણ્યા વગર ચાલશે નહિ ‘એમ હમેશાં કહેતા।બાબુના આવ્યા પછી બહુ ઉદાસ રહે છે.કોમલે બાની પાસે જઈ પૂછ્યું ‘બા બાબુ રડ્યા કરે છે,હું લેસન ક્યારે કરું?’,બાએ સાડલાના છેડાથી આંખો લુછતાં કહ્યું ,’નાનકી,બીજા બે વર્ષ આપણે બાબુને સાચવી લેવો પડશે,પછી એની આંખનું ઓપરેશન થશે.એનાથી બરોબર દેખાતું થશે,એટલે આપણને નહિ પજવે ‘કોમલને થયું બા એના દિલની વાત કરે છે.’મારા પર એમને ભરોસો છે,હું વિપરીત સ્થિતિમાં ભણીશ.’ એને એટલું સમજાયું કે બાબુ એનો ભાઈ હમેશાં એની સાથે ઘરમાં રહેવાનો છે.એણે બાબુને પટાવી લેસન કરવાનું છે ,રમવા જવું હોય તોય એને જોડે રમાડવાનો. કોમલે બાબુનું બધું જ કામ ઉપાડી લીઘુ.રાત્રે પોતાની સાથે સૂવડાવતી ,સ્કુલે જતાં પહેલાં એને નવડાવી તેયાર કરતી. બાબુનું ખાવાનું ,દૂધ આપવાનું કરતી.જાણે બાબુની નાનકી મા !બાને હળવાશ લાગી પણ કોમલ માટે જીવ બાળતા પંખીની જેમ ઉડયા કરતી છોકરી પાંખ સમેટીને બેસી રહી છે.બાબુને દેખાતું થાય ને એ છૂટે। કોમલ હવે હાઇસ્કુલમાં જતી હતી.હાઇસ્કૂલ દૂર હતી એટલે સાઇકલ પર જતી.એની બુક્સ અને બીજી જરૂરી ચીજો લેવા તે ગઈ હતી,તેણે પાંચ વર્ષના બાબુને આડા તેડા લીટા કરવાની મઝા આવે તેવી ચોપડી લીધી,એક નાનકડું બેગપેક લીધું। બાબુ નાનકીની રાહ જોતો ઘરની બહાર ઓટલે જ બેઠો હતો.સાઇકલની ઘંટડી નો અવાજ સાંભળી નાની ,નાની કરતો કૂદવા લાગ્યો,બા કહે ‘આણે તારા વગર ખાધુંપીધું ય નથી.’ બાબુ એનું બેકપેક લઈ દોડાદોડી કરે છે.બા રાજી થતાં હતાં ,કોમલ ખડખડાટ હસી એની પાછળ દોડતી હતી. ‘તું ય બાબુની જેમ રમવા લાગી કોમલ ‘ બહારથી આવેલા બાપૂજીએ કહ્યું ,ઘરમાં હસી ખુશી જોઈ તેઓ મલકાતા હતા.તેમણે જલેબીનું પેકેટ કાઢી બાને કહ્યું ,’ભગવાનને પ્રસાદ ધરાવ ,બાબુના ઓપરેશનનું નક્કી થયું।’ બાબુ જલેબી ખાવા ઉતાવળો થયો.એને બીજું ન સમજાયું પણ કોમલ બાને ભેટી પડી.ઘરમાં બાબુની કૂમળી આંખોમાં રતાશને બદલે બે દીવડા પ્રગટવાના હતા.ઘરને ખૂણેખૂણે દીવડા જળહળશે.દિવાળી ઉજવાશે ।કોમલને થયું અભાવ પછીની પ્રાપ્તિનો  આનંદ અનેરો હોય છે. એણે બે ક્ષણ પોતાની આંખો બંધ કરી દીઘી। બાબુની દુનિયા એટલે રૂપરંગ વિનાની !અવાજ ની આંગળી ઝાલી દોડે અને સ્પર્શને ઓળખે।એનું હદય મીણની જેમ પીગળી રહ્યું ,એણે બાબુને માથે ચૂમી કરી.મનોમન બોલી ,’તારી બંધ આંખોની દુનિયામાંથી મારામાંના અણવિકસિત કોશેટાને પતંગિયું થવાનું ભાગ્ય મળ્યું ,હવે બાગના પ્રત્યેક ફૂલો રૂપ ,રંગ રસથી મને ભીજવશે.’

પ્રભુ ,મને મુશ્કેલી ન આપીશ એવું નહિ માગું , મને લડવાની તાકાત આપજે. રવીન્દ્રનાથ ટાગોર

તરુલતા મહેતા 13મી જુલાઈ 2015

પ્રતિકુળતા-(૧૦)જયવંતી પટેલ

પ્રતિકુળતાનો સામનો કરવા , મન  અને માનવ બન્ને સજ્જ ન હોય તો, જેમ વાવાઝોડું, વંટોળ, ધરતીકંપ સુષ્ટિની રચનાને નષ્ટ કરી ધ્યે છે એમ માનવ જીવનને પણ ખુહાર કરી નાંખે છે.  તમે ધાર્યું ન હોય એવા કપરાં સંજોગો ઊભા થઇ જાય અને તે વખતે સમજ ન પડે કે કયો રસ્તો અપનાવું ? શું કરું?  કોને કહું ?  આવું ઘણાના જીવનમાં બને છે  – બન્યું છે.

કપરાં સંજોગોનો કેવી રીતે સામનો કરવો?  જીવન ખળખળ વહેતા ઝરણાં જેવું છે.  ઝરણાને કોઇ રૂકાવટ ન હોય તો સરળતાથી વહયા કરે પણ જો કોઈ રૂકાવટ આવે  દા. ત.  ભેખડ ખરી પડે, પૂલ તૂટી પડે કે કોઈ મોટી શિલા આવીને વચમાં પડે તો તેનું વહેણ, પહેલા તો અટકી જાય, પછી વહેણ બાજુએથી, ઉપરથી, નીચેથી, ગમે તેમ કરી પોતાનો માર્ગ શોધી લ્યે  એટલે એનો માર્ગ બદલાઇ જાય પણ પાણી વહેતું તો રહે જ.

કોઈક જ વખત એવું બને કે દિશા એટલી બદલાઈ જાય કે ક્યાં તો બીજી નદીઓમાં સમાવેશ કરી લ્યે અથવા સાવ સૂકાય  જાય  – દા. ત. સરસ્વતી નદી જેનું ઉત્પતિ સ્થાન હિમાલય હતું અને વહેતી વહેતી કચ્છ સુધી પહોંચી પણ ધરતીમાના પેટાળની હલચલથી અદૃશ્ય બની ગઈ.  ભૂગર્ભમાં સમાઈ ગઈ.  આજે શાળાઓની પાઠ્ય પુસ્તકોમાં એનું નામ નથી.  બાળકો અજાણ છે કે એક વખત ખૂબ રસાળ, જાજ્ર્વન માં સરસ્વતી નદી પણ હતી અને તેની અગત્યતા માં ગંગા અને યમુના જેટલી જ હતી.

નદીઓ અને ઝરણાઓ, પર્વતો પરથી નીકળી તળેટી તરફ વહે છે અને એ વહેણ સાથે પર્વતોમાં છુપાયેલ ખનિજ દ્રવ્ય, ખાતર રૂપે ખેચી લાવે છે.  જ્યાં સપાટી આવે કે ઊચાણ ઓછું થાય ત્યાં એ બધો ખનિજ પદાર્થ પથરાઈ જાય છે અને એ જમીન ખૂબ જ ફળદ્રુપ બની જાય છે. કોઈપણ પાક તેમાં ત્રણ ઘણો વધારે ઉત્પન્ન થાય છે – આ હકીકત છે.  જીવન જો ઝરણાં કે નદીઓ જેવું વહેતું હોય તો તે જે અમુલ્ય રસ (ક્ષારો) ખેચી લાવે છે તે ખૂબ  – રસમય અને જીવંત હોય છે.  પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં આવા ભરપૂર રસોવાળું જીવન શુષ્ક કેવી રીતે બને !  એ તો કુદરતી ક્રમને નકારવા જેવું કહેવાય  બલકે આવા સંજોગોમાં તેની ઊંડી સમજ તેને સાચે રસ્તે દોરી જશે જે અનિવાર્ય છે.  પ્રતિકૂળતા ને અનુકુળતામાં બદલવુ એ આપણું કામ છે.

નદીઓનો દાખલો એટલા માટે આપું છું કે આપણું જીવન એક નદી કે ઝરણાં જેવું છે. સરસ રીતે વહેતું હોય – સ્વપ્ને પણ ખ્યાલ ન હોય કે કોઈક દિવસ આમાં ફેરફાર થશે પણ જો થાય તો બધું ઉપર નીચે થઈ જાય અને હતું તે ન હતું થઈ જાય.  બધું હચમચી જાય સમજ ન પડે કે આનો સામનો કેવી રીતે કરું ? જીવન છે એટલે જીવવું તો પડે જ – પછી હસતાં હસતાં જીવો કે રડીને નિરાશામાં જીવો – બધો આધાર તમારું મનોબળ, ઘડતર , અને સંસ્કાર ઉપર છે. ઘણી વખત કપરાં એટલે કે પ્રતિકૂળ સંજોગો માણસને એટલો રીઢો બનાવી દે છે કે બહારની પરિસ્થિતિ એના ઉપર કોઈ જ અસર નથી કરતી  દુઃખ, એનું મનોબળ મજબૂત બનાવી દે છે.  જયારે સુખની આશા જતી રહે ત્યારે દુઃખ મિત્ર બની જાય છે.  તેની સાથે જીવતાં શીખી જઈએ છીએ.  નાનપણમાં જેણે ગરીબી વેઠી હોય, માબાપની છત્ર છાયા ગુમાવી હોય, તડકો છાયો જોયો હોય, તેને પ્રતિકૂળતા ડરાવતી નથી.  નિડર પણે પરિસ્થિતિનો સામનો કરવા તૈયાર થઇ જાય છે, મનમાં એવી લાગણી અનુભવાય છે કે મેં શું નથી જોયું કે વેઠયું – અથવા મારી પાસે હવે શું રહયું છે કે મને ગુમાવવાનો ડર હોય!!

પ્રતિકૂળતા ને પીડાનું નામ પણ અપાય  પીડા ઘર પૂછીને ક્યાં આવે છે?  તેને આવવું હોય તો તકાદો કરી ઘરમાં પેસી જાય છે.  અને લાંબા સમયે પણ નીકળવાની વાત નથી કરતું એ તો મન અને માનવ બન્ને મક્કમ હોય તો જ આખરે થાકીને જવાની વાત કરે છે.  માનવ એક વસ્તુ જરૂર કરી શકે  પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં મનથી અને તનથી ઉદ્યમી રહેવું નવરું જરાયે ન બેસવું આ એનો સાચો ઉપાય છે.  ભક્તિમાં રસ હોય તો શ્રધાપૂર્વક ભક્તિ કરવી  વાંચનનો શોખ હોય તો વધારે કેળવવો જુદાં જુદાં વિષયો ઉપર, જુદાં જુદાં લેખકોનાં લખાણો વાંચવા, તેમનાં મત જોવા અને વિચાર શક્તિ વધારવી , કોઈની સેવા થઇ શકતી હોય, અને તમે પહોંચી વળતાં હોય તો જરૂર કોઈને મદદ કરવી  એનાથી જે સંતોષ અને સુખ મળે છે તેનું વર્ણન કેવી રીતે કરું?  સંગીત ગમતું હોય – ગાવાનો શોખ હોય તો તેને ઉદ્યમ બનાવી મનને પૂરેપૂરું એમાં પરોવવું,  લખવાનો શોખ હોય તો જરૂર લેખન વિકસાવવું  આ બધું કરવાથી જે દુઃખોનો પહાડ તૂટી પડયો હોય તેમાં રાહત મળશે ગમે તેટલું મોટું દુઃખ નાનું લાગવા માંડશે દુઃખને પોષવાને બદલે આડકતરો જાકારો આપવો જેથી સોચી સમજીને એ એનો રસ્તો શોધી, જવાની વાત કરશે  પ્રતિકૂળતાને પોષશો તો તે ઘર ઘાલી પડી જ રહેશે – વણ નોતર્યા મહેમાનની જેમ.

શાંત થયેલું મન વધારે જાગૃત હોય છે. રોષ, દોષ, અને અજંપો ન હોય ત્યાં વિવેક અને નમ્રતા પ્રવેશે છે.  વિવેક અને નમ્રતા ઘરમાં કે મન મંદિરમાં પ્રવેશે એટલે જાગૃતિ આવવાની જ.  જાગૃતિ આવતાં જ સમજણને સાથે લાવશે કપરાં સંજોગોમાં આ સમજણની ખૂબ આવશ્કતા હોય છે આ સમજ તમને નાસીપાસ થતાં અટકાવશે એટલે એને જરૂરથી આવકારશો

અહિ નરસિહ મહેતાની એક કવિતા યાદ આવે છે :  ” સુઃખ દુઃખ મનમાં ન આણીએ, ઘટ સાથે રે ઘડિયા, ટાળ્યા તે કોઈના નવ ટળે, રઘુનાથનાં જડિયા “

નરસિહ મહેતાને કઈ ઓછું દુઃખ પડયું હતું !  નાની ત્રણ વર્ષની ઉમરે પિતાની ઓથ ગુમાવી  અગિયારમે વરસે માતા ગુમાવ્યા આઠ વર્ષ સુધી વાચા ન્હોતી આવી માબાપના મૃત્યુ પછી ભાઈની સાથે રહયા અને ભાભીનું મહેણું સહન ન થતાં ઘરનો ત્યાગ કર્યો નાગરી નાતમાં બધાએ ખૂબ વગોવ્યા ન કહેવાનાં વેણ કીધાં – જયારે આત્મજ્ઞાન લાધ્યું ત્યારે સંસારમાંથી જીવ ઉઠી ગયો  માણસ માત્ર હરિના છે હરિજન છે હરિજનથી અંતર ગણીએ તો હરિથી પણ અંતર જ રહે.

સુઃખ અને દુઃખ એ તો સંસારનો ક્રમ છે.  બહુ દુઃખ વેઠવું પડયું હોય ત્યારે નાની સરખી સુખની ઝલક, ખૂબ મોટી લાગે છે અને મન ખૂશ ખૂશ થઇ જાય છે અને વધારે સુખના દિવસો દીઠાં હોય ત્યારે નાનું સરખું દુઃખ, હેરાન કરી મૂકે છે. પણ પેલી એક કહેવત પ્રમાણે સુખમાં છલકાવું નહિ ને દુઃખમાં હિંમત ન હારવી  એટલું જો યાદ રહે તો પ્રતિકૂળતા ને પચાવી શકવાની શક્તિ કેળવી શકાય છે.

અહી એક કિસ્સો યાદ આવે છે તે ટાંકું છું એક વિધવા બહેનને ચાર દીકરીઓ અને એક દીકરો હતા. પતિનાં મૃત્યુ પછી અમેરિકામાં ખૂબ મહેનત કરી તેમનું ભરણ પોષણ કર્યું તેમને એકલે હાથે મોટા કર્યા ભણાવ્યા ઘણાં વર્ષો બાદ પરણાવવા તૈયાર થયા ત્રણ દીકરીઓને સારા સાસરીયા અને જમાઈઓ મળ્યાં કુદરતનું કરવું બધી દીકરીઓ એક જ શહેરમાં હતી. જેથી અવાર નવાર માંને મળવાનું થતું। પછી દીકરો એક મેક્ષિકન છોકરી સાથે લગ્ન કરવાં તૈયાર થયો  તેને પણ આખરે રજા આપી અને પરણાવ્યો હવે એકજ દીકરી બાકી રહી જે તે બહેનની સાથે રહેતી હતી  બધી દીકરીઓને વ્યવહારમાં સારું એવું સોનું અને હીરાના દાગીનાં ચઢાવ્યાં હતા. દીકરાની વહુને પણ ન્યાયથી આપ્યું હતું નાની દીકરી માટે અને પોતાનાં કપરાં દિવસોને ખ્યાલમાં રાખી , બાકી રહયું તે પોતાની પાસે રાખ્યું પછી વિચાર એવો આવ્યો કે ચાર જણા જૂદા જૂદા બેન્કનાં સેઈફ ડીપોઝીટ લોકર ભાડે રાખે છે અને ભાડું ભરે છે તો લાવ હું એક સારી તિજોરી વેચાતી લઈ લઉં ને ઘરમાં ફીટ કરાવી દઉં.  તપાસ કરીને છોકરાઓ સાથે તિજોરી લઈ આવ્યા  તેને ફીટ કરવા દીકરાના સાળાની મદદ લીધી  તિજોરી જડાઈ ગઈ એમણે છોકરીઓને પણ કહયું કે હવે તમે પણ સૈફ ડીપોઝીટ બોક્ષ કાઢી તિજોરીનો ઊપયોગ કરી શકો છો બધાંને વાત બરાબર લાગી બધી દીકરીઓ પોતાનાં દાગીનાં, બોન્ડ્ઝ વીગેરે મૂકી ગયા માંને પણ આનંદ હતો કે તેમની નજર સમક્ષ બધું સચવાય રહયું છે.પણ બન્યું એવું કે દીકરાના સાળા, જે મેક્ષિકન હતો તેણે એક દિવસ બાકીનાં બધાં બહાર ગયાં હતાં ત્યારે તક જોઈ તિજોરી ખોદી કાઢી અને લઈને રફુચક્કર થઇ ગયો.  કુટુંબના બધાની મોટા ભાગની મૂડી આ તિજોરીમાં હતી.  માં બિચારી રડી ઊઠી.  એને દુઃખ એ થયું કે મારું ગયું તો કાઈ નહિ પણ મારી બધી દીકરીઓનું જતું રહયું એ સારૂં ન થયું પણ શું કરે ?  કોને કહે ?કોઈકને હસવાનું થયું અને સલાહ ની તો પરંપરા અપાઈ –  જોયુંને એ બહેનનાં પ્રતિકૂળ સંજોગો વર્ષો પછી પણ તેનો પીછો ન્હોતા છોડતાં

એટલે ઊંડી સમજ અને સહનશીલતા આવે ત્યારે અંતરનું જ્ઞાન પ્રકાશિત થાય છે અને આપણું માર્ગદર્શન કરે છે.  પ્રતિકુળતાનો સામનો કરવા જાણે સજ્જ કરે છે.

જયવંતી પટેલ

 

પ્રતિકૂળતા (૧૧) ડૉ દર્શના વરીયા નાડકર્ણી

 

પ્રતિકુળતા, વિનમ્રતા અને કૃતજ્ઞતા

પ્રતિકુળતા દરેકના જીવન માં આવેજ છે અને દરેકના તે વિષય ઉપરના દ્રષ્ટિકોણ અલગ હોય છે.  આ મહિનાની બેઠકનો વિષય છે પ્રતિકુળતા.  આ વિષય ઉપર હું મારા અનુભવ અને કેમ પ્રતિકુળતા માં મારો વિકાસ થયો તે ઉપર લખું છું.

જીંદગીમાં કૃતજ્ઞતા કેળવવી ખુબજ જરૂરી છે.  પણ તે શીખવાનો સાચો મોકો આપણને પ્રતિકુળતા માં મળે છે.  સાલ 2005 ની વાત છે.  મારા નવા છૂટાછેડા થયેલ.  મારી મમ્મી અહીં આવ્યા અને હું કામ માટે મુસાફરી કરું ત્યારે મારા બાળકોને સંભાળતા।  એક વખત રાત્રે બાર વાગ્યે અમે ઘરે પાછા ફરતા હતા અને  અચાનક કોઈ ગાડી ચલાવનારે લાલ બતીમાં તેની ગાડી રોકી નહિ અને ફૂલ સ્પીડ માં મારી ગાડી ને ટક્કર મારી.  પછી થયેલા પોલીસ રીપોર્ટ પ્રમાણે મારી ગાડી ત્રણ ગોથા ખાઈ ગયી.  એ થોડી ક્ષણ ની અંદર મારી જીંદગી પણ ઉથલ પાથલ થઇ ગયી.  મારી પાછળ બીજી ગાડી હતી, તેમણે તુરંત પોતાની ગાડી ઉભી રાખી.  મારી દીકરીને ઈજા થયેલ પણ તેઓ તુરંત તેને સંભાળીને ગાડી બહાર લઇ ગયા અને ઘાસ ઉપર સુવડાવી. આ બાજુ મારી મમ્મી એમનેમ બોલ્યા ચાલ્યા વગર ઉંધા વળીને પડ્યા હતા.  હું ગાડી ની ગોળ ગોળ ચક્કર ફરવા લાગી અને મારું હૈયાફાટ રુદન ચાલુ થઇ ગયું. મને લાગ્યું કે મમ્મી ભગવાન પાસે પંહોચી ગયી છે.  દુર ઘાસ પર સુતેલી મારી નાની દીકરી મને જોયી રહી.

 

 

 તુરંત પોલીસ, એમ્બ્યુલન્સ વગેરે આવી ગયા.  મને અને મારી દીકરીને એક હોસ્પિટલ તરફ લઇ જવાની તૈયારી કરી અને મારી મમ્મી ને બીજી તરફ.  મેં કહ્યું મને મારી મમ્મી સાથે જવા દ્યો પરંતુ તેઓએ કહ્યું તે શક્ય નથી અને જ્યાં તુરંત સારવાર આપી શકે તે પ્રમાણે તેઓ વ્યવસ્થા કરે.  મારો સેલ ફોન ગાડી માં ઉડી ગયેલ.  નહિ ફોન, નહિ કોઈના નંબર, નહિ કોઈ વ્યક્તિ કે જેને હું જણાવી શકું કે તમે આવો અને ખુબ અજંપા માં રાત પસાર થયી.  પરંતુ બીજે દિવસે મેં અમારા ગ્રુપ ના મેસેજ બોર્ડ ઉપર મેસેજ મુક્યો કે આ પ્રમાણે બન્યું છે.  મારા મમ્મી બચી ગયા પણ તેમને આખા શરીર ઉપર એકદમ મુંઢ માર વાગેલ.  તે ઉપરાંત તેમને પેલ્વીસ અને કોલર બોન ફ્રેકચર થયેલ.  અને તે ઉપરાંત તેમને મગજ ઉપર ઈજા થયેલ અને મગજ માં બ્લીડીંગ થયેલ.  તે ક્રીટીકલ હાલત માં હતા.

મેં મેસેજ મુક્યા બાદ તુરંત કોઈએ વ્યવસ્થા કરીને સમય પત્રક બનાવ્યું.  અમુક દિવસે અને અમુક ફ્રેન્ડસ મને રાઈડ આપવા માટે તૈયાર હતા, અમુક દિવસે અમુક લોકો ખાવાનું લઇ આવ્યા અને એક બહેનપણી એક દિવસ મારા કપડા લેવા આવી અને બીજે દિવસે ધોઈ ને પાછા લાવી.   અઠવાડિયા પછી એક દોસ્તે સફાઈ સર્વિસ ની વ્યવસ્થા કરી.  અને તે પછી એક દિવસ મારા બીઝનેસ કલીગ આવ્યા અને મને કહે તું આવી શકે તો મારી સાથે ચાલ.  મને ગાડી માં લઇ ગયા.  અને લઇ જઈને મને એક ચાવી આપી અને કહ્યું ત્યાં ગાડી પાર્ક કરેલ છે તે મેં તારા માટે ખરીદેલ છે, તેની પૂરી ચકાસ કરાવેલ છે અને આરામ થી ચલાવી શકીશ, તે લઈને ઘરે જા.  ભલે used car હતી , પણ મોટી કંપની ના મુખ્ય અધ્યક્ષ હોવા છતાં તેમણે તેમનો સમય વાપરીને જૂની ગાડીઓ તપાસી અને આ ગાડી પસંદ કરી, તેને મેકેનિક પાસે ચેક કરાવીને, મારા માટે ખરીદીને મને ભેટ આપી દીધી!!

તે પછી મારા મમ્મી એક મહિના ઉપર હોસ્પિટલ અને પછી નર્સિંગ હોમ માં રહ્યા અને તે પછી ઘરે તેમની ફીસીક્લ થેરાપી ચાલી.  હું સવાર થી રાત હોસ્પીટલમાં બેસતી અને મારા છોકરાઓ ઘણો ખરો સમય મારા પાડોશી ને ત્યાં રહ્યા।  એક દિવસ અમારા ગ્રુપની એક પાર્ટી હતી.  મારો એક મિત્ર હોસ્પીટલમાં આવ્યો અને મને ક્યે કે આજે હું અહીં બેસવાનો છું અને તું પાર્ટીમાં જા.  મારું માંન્યોજ નહિ અને તે મમ્મી પાસે ચાર કલાક બેઠો અને હું પાર્ટીમાં ગયી.  તે દિવસથી તેને મેં મારો ભાઈ બનાવ્યો અને તેણે સગા ભાઈ કરતા વિશેષ અમારો સબંધ નિભાવ્યો છે.

ઈકોનોમી ખરાબ હતી અને મારો ધંધો લગભગ ચોપટ થઇ ગયો ત્યારે મારો આ ભાઈ અને મારી બીજી બહેનપણીએ સાથે મળીને મહિનાઓ સુધી મારા ઘર ના હપ્તા ભરી ભરીને મારું ઘર બચાવ્યું.  અલબત એક દિવસે મેં તેઓને ઈમૈલ કરી કે હવે હું બિલકુલ પૈસા નહિ ભરી શકું અને કોઈજ આરો નથી.  તે દિવસે મારી બહેનપણી મોટી રકમ નો ચેક મારી ઘરે લઈને આવી.  તે દિવસે રાત્રે મારો ભાઈ આવ્યો અને તે પણ ચેક લઈને આવેલ.  મેં કહ્યું કે આ બહેનપણી પૈસા આપી ગયેલ છે.  મારો ભાઈ ક્યે તે તું એને પાછો આપી દે અને અત્યારે મારી પાસે છે તે ચેક લઇ લે.  આ બંને મને ધરાર હજારો ડોલર  આપવા આવેલ અને તે પણ કઈ પણ લખાણ વગર.  બંને પાસે થી આખરે પૈસા લીધેલ અને તે લોન બંને ને પાછી ચૂકવી દીધેલ છે પણ તે બંને મારા દોસ્તોએ ક્યારેય માગણી નતી કરી કે તું પાછા પૈસા ક્યારે ચૂકવીશ.  આટલું મોટું તેઓનું ઋણ કે હું બીજી રહેવાની વ્યવસ્થા  કરું ત્યાં સુધી હું તે ઘરમાં રહી શકી.

મારી આ બહેનપણી તો અમેરિકન છે પરંતુ સગી બહેન જેમ દરેક પ્રતિકુળતા માં મારી સાથેજ ઉભી રહી છે.  મારા છૂટાછેડા વખતે અમે ઘર વેચતા હતા અને હું સફાઈ માં વ્યસ્ત હતી તે વખતે તે સવારના પહોરમાં મારી ઘરે આવી અને મને ક્યે તારા બાથરૂમ અને રસોડું મને સોપી દે, હું તેની સફાઈ, કોકિંગ વગેરે કરીને ને નવા જેવા કરી દઈશ.  મારી મમ્મીને હોસ્પિટલ માં થી ઘરે આવ્યા પછી તે અવાર નવાર આવીને મમ્મીને બહાર ભેલ ખાવા લઇ જાય, કે લટાર મારવા લઇ જાય.  અમે મારી મમ્મીને વેકેશન માટે તેના વેકેશન હોમ માં પણ લઇ ગયેલ.  મમ્મીને હું ભારત મુકવા ગઈ ત્યારે તે મારી સાથે છેક ભારત મમ્મીને મુકવા આવી.   મારી દીકરીને કોલેજ ની ટુર કરવા મારી સાથે આવી, પછી તેને પસંદગીની કોલેજમાં મુકવા મારી સાથે આવી, પછી મળવા સાથે સાન ડીએગો આવી અને તેના ગ્રેજુએશન માં મારી પહેલા ટીકીટ લઇ લીધી.  મારી દીકરીનો જન્મદિવસ આવે એટલે કુકીસ બનાવીને ડબ્બો પેક કરીને પોસ્ટ ઓફીસ માં જઈને, તેને કોલેજ માં મોક્લીજ દેતી।

ના, હું કહેતી નથી અને ક્યારેય નહિ કહું કે પ્રતિકુળતા માં અનુકુળતા સમાયેલ છે.  અમારા અક્સીડન્ટ પછી મારી મમ્મીએ જે વેદના સહન કરી અને હજુય  ભોગવી રહી છે કે છૂટાછેડા દરમ્યાન મારા દીકરાએ જે દુખ અનુભવ્યું અને એના ઉપર જે અસર પડી તેમાં કઈ જ સારાપણું નતું।  પણ ઘણી વખત પ્રતિકુળતા ને રોકવાનું આપણા હાથ માં નથી.  અનુકુળતા અને પ્રતિકુળતા તો જિંદગીનો ક્રમ છે.

મને પ્રતિકુળતા ના ઘણા અનુભવો થયા છે.  એક વખત એવો આવ્યો કે શારીરિક, માનસિક, કૌટુંબિક, આર્થિક એમ બધીજ સમસ્યાઓ એક સાથે ભેગી થઇ ગઈ.   ધીમે ધીમે મને તેમાંથી શીખવા મળ્યું કે માનવીએ માનવી નો સાથ આપવો જ જોઈએ।  જયારે કોઈ અવદશા માં થી ગુજરતું હોય ત્યારે તેની મદદ માટે હાજર રહેવું જોઈએ।  અને જયારે આપણને તેવો અનુભવ થાય ત્યારે, કોઈ સાથ આપવા હાથ લંબાવે તો તેનો અનાદર કરવાની બદલે આભારપુર્વક જે મદદની જરૂર હોય તેનો સ્વીકાર કરીને સહકાર બદલ કૃતજ્ઞ રહેવું જોઈએ।  હું પહેલા ખુબજ સ્વતંત્ર હતી.  મારી જાતેજ પ્રતિકુળતા સામે જજુમ્વામાં માનતી હતી.  પણ એવો સમય આવ્યો અને એક સાથે ખુબ પ્રતિકુળતા માં થી ગુજારવાનું થયું।  થોડી વધારે સમજણ અને પરિપક્વતા પણ કેળવાયેલી।  મેં આ દરમ્યાન ક્યારેય મદદ ની માગણી નતી કરી પણ સહકારનો અનાદર પણ ન કર્યો।  અને તેમાંથી પસાર થતા એવા સાથીઓ અને મુસાફરો મળ્યા કે જીંદગી ની સફર સુંદર બની રહી અને સુંદર મિત્રોનો જિંદગીભર નો સાથ બની  રહ્યો।

મારા અનુભવો માં થી મને ઘણું શીખવા મળ્યું।  એમાંથી ગુજારતા વિનમ્રતા પણ કેળવાઈ, કે ક્યારે પણ ગર્વ કરવો નહિ.  ક્યારે જીંદગી પાસું બદલે અને દશા ફરે તેની આગાહી કોઈ કરી શકતું નથી.  જેને જોઈએ તેને સમય અને અનુકુળતા પૂર્વક મદદ માટે તૈયાર રહેવું.  કોઈ મદદ કરે તેના તરફ કૃતજ્ઞ રહેવું અને સમયે મદદે આવેલાનું ઋણ ક્યારેય ભૂલવું નહિ અને તેને આગળ ચુકવતા રહેવું।  Pay it forward.

 

Darshana

 

 

 

 

પ્રતિકૂળતા (૧૨) ચારુશીલા વ્યાસ

અનુકૂળતા અને પ્રતિકૂળતા દરેક ના જીવન માં મુખ્ય ભાગ ભજવે છે એ નદીના પ્રવાહ ની જેમ ખળખળ વહ્યા જ કરેછે તેમ જ માનવી પણ અનુકૂળતા સાથે વહ્યા કરે છે તે સરળતાથી પોતાના ધ્યેય સુધી પહોચી જાય છે અને સફળ બની જાય છે આ ને કદાચ જ્યોતિષીઓ  સ્ટાર સારા છે એમ કહે છે પણ જયારે કેટલાક ને નદી રૂપી જીવનમાં સમા પ્રવાહે તરવાનું લખ્યું હોય છે તે ખૂબ જ અઘરું છે માણસ હારી જાય છે ,થાકી જાય છે દરેક વખતે તેની ગણતરી ખોટી પડે છે મુશ્કેલીઓ થી ઘેરાઈ જાય છે અંધકારમય જિંદગી માં ક્યાંય પ્રકાશની એકેય રેખા દેખાતી નથી અંધારામાં ઠોકરો ખાઈ ખાઈને ક્યાય ખોવાઈ જાય છે નિરાશામાં ધકેલાય જાય છે પણ એવા વીરલા  પણ છે જે સતત પ્રતિકૂળ સંજોગો માં ,ઉંધા પ્રવાહમાં તરીને જિંદગી માં આગળ વધે છે મુશ્કેલીઓ નો સામનો કરતા કરતા સોનું બની ઝલકે છે ટીપાઇને ટીપાઈ ને સુંદર આભુષણ  બની ને સુંદરતાને નિખારે છે એવા બનવા માટે માણસમાં ધીરજ અને શાંતિ બહુ જરૂરી છે

અહી અવાજ એક કિશોર ની વાત છે કેશવ તેનું નામ.

આણંદ પાસેના નાના ગામ માં રહેતો હતો માં બાપ અને બીજા બે ભાઈ બહેન સાથે રહેતો હતો ગરીબ કુટુંબ ,પિતા મહેનત ,મજૂરી કરી ને ઘરનાનું ભરણપોષણ કરતો હતો અચાનક એક દિવસ તેના પિતાનો અકસ્માત થયો એક ટ્રકે તેનો જીવ લીધો। કેશવ ત્યારે ફક્ત દસ વર્ષનો હતો અને તે સૌથી મોટો હતો ઘરનો ભાર તેના પર આવી પડ્યો મફત શાળા હતી છતાં કમાવા જવા માટે ભણતર છોડ્યું તે ખુબ ડાહ્યો અને સમજુ હતો એટલા નાના છોકરાને કોણ નોકરી આપે ?છતાં ય તેની અનેક વિનવણી પછી એક હોટલ માં ટેબલ અને ડીશ સાફ કરવાની નોકરી મળી

શરૂઆતમાં ટેવ ન હોવાથી વસ્તુઓ પડી જતી ,તૂટી જતી ,પૈસા કપાઈ જતા તો પણ ધીરજથી તે અપમાનો સહન કરતો પણ તે જાણતો હતો કે તેના માથે બહુ જવાબદારીઓ હતી તેથી તે નોકરીને વળગી રહ્યો હોટલ નો તવ માં જોતો કે લોકો કેટલા ભણેલાં છે અને કેટલુય કરી શકે છે તેને પણ કઈ કરવાનું મન થયું તે પાચ ધોરણ સુધી ભણ્યો હતો તેને નામું લખતા આવડતું હતું

નવરાશ ના સમય માં હોટલ માં આવેલા લોકોને હિસાબ લખી આપતો કોઈને કાગળ લખી આપતો સ્વભાવે તે ખુબ શાંત ,લાગણી વાળો હતો બધાને ખબર પડતા પન્ના ગલ્લાવાળા ,નાની દુકાનવાળા આવવા લાગ્યા આમ તેની આવક વધવા લાગી પાંચ વર્ષ વીતી ગયા સવારથી તે નીકળી જતો રાતના પાછો આવતો એમાં તેની સાયકલ તૂટી ગઈ ,સાથે સાથે માં ખુબ માંદી પડી તે દવા લે કે સાઈકલ રીપેર કરાવે ?તે ચાલતો જ જતો માં તેને કહેતી કે ‘તું થાકી જઈશ ,સાઇકલ રીપેર કરાવી લે ‘પણ તે કહેતો ‘ચાલવાથી શરીર મજબૂત થશે તું ચિંતા ન કર ‘

ભાઈઓ ને શાળા માં મોકલવા લાગ્યો. ફી નહોતી ભરવાની પણ તોય મુશ્કેલી પડતી તેની ઇમાનદારી જોઇને હોટલના માલિકે પગાર વધાર્યો તેને રાત્રી શાળા માં ભણવાનું નક્કી કર્યું

માની રજા લઈને તેણે ભણવાનું શરૂ કર્યું તે જાણતો હતો કે સારી નોકરી માટે ભણવું જરૂરી હતું તે વહેલો ઉઠી બધા માટે ચા બનાવતો માં ને ચા પીવડાવી નીકળી પડતો હોટલનું કામ સાથે લોકો ને  કરતો જેની પાસે પૈસા ન હોય તેનું પણ કામ હસીને કરી આપતો તેને ઈશ્વરમાં ખુબ શ્રદ્ધા હતી સંઘર્ષ ના સમય માં પણ નમ્ર બની  ને વર્તતો તે એસ એસ સી પાસ થયો સવાર થી સાંજ સુધી તે કામ કરતો ,રાતે આવી બધાના ખબર પૂછતો માં પાસે બેસતો માની તબિયત  બગડતી જતી હતી બહેને ઘરકામ ઉપાડી લીધું હતું તો પણ કેશવ તેને ભણવા મોકલતો

એક ઓફીસ માં તેને ક્લાર્ક નો નોકરી મળી ગઈ ત્યાર પછી તે સાંજે ટ્યુશન કરવા માંડ્યો કોઈ વાર હોટલના માલિકને હિસાબમાં મદદ કરવા જતો.

માં મરણ પામી ,ભાઈઓ ભણી રહ્યા તેમના લગ્ન કરાવ્યા બહેન માટે છોકરો શોધતો હતો માં ન્હોતી તોય રોજ સાંજે તેના ફોટા સામે બેસીને વાતો કરતો હમેશા ખુશ રહેતો બેન પણ પરણી ગયી પોતે ન પરણ્યો હજી પણ લોકોને મદદ કરે છે.

ખરેખર કેશવ ,તું પ્રતિકુળ સંજોગો નો સામનો કરી ને જિદગી જીતી ગયો

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

પ્રતિકૂળતા (૧૩) રાજુલ કૌશિક

કેમ માઇજી, આમ ઝુલતા મિનારાની જેમ ચાલો છો?

ડૉક્ટર રૂસ્તમજીએ એમની ક્લિનિકમાં પ્રવેશી રહેલા લગભગ પચાસ વર્ષની ઉંમરના સુમનબેનને જોઇને હળવી મજાક કરી લીધી. આમ પણ તેઓ પારસીઓમાં હોય તેવા સ્વભાવગત રમૂજી પ્રકૃતિ ધરાવતા હતા. ચહેરા પર હંમેશા સ્મિતની એક લકીર ખેંચાયેલી રહેતી હતી. શહેરમાં છેલ્લા વર્ષોથી ઑર્થોપેડિક સર્જન તરીકે એમની નામના હતી. હાથની લકીરોમાં જશની રેખા છેક લાંબે સુધી નજરે પડે એટલી સ્પષ્ટ દેખાતી હતી અને તેના કરતાં ય વધુ તો તેમના ચહેરા પરના હાસ્યની રેખા વધુ અસરકાર જણાતી હતી.

તેમણે કરેલા ઓપરેશનમાં આજ સુધી એકપણ ઓપરેશન નિષ્ફળ ગયાનું કોઇને યાદ નથી. સુમનબેન પણ એવી જ શ્રદ્ધા સાથે રૂસ્તમજીની ક્લિનિકમાં તેમને બતાવવા માટે આવ્યા હતા. બંને પગના ઢીંચણમાં ઘસારો શરૂ થઈ ગયાને પણ ઓછામાં ઓછા પાંચ વર્ષ થઈ ગયા હતા. જ્યાં સુધી ચલાય ત્યાં સુધી તો ચલાવી લેવું એવી વૃત્તિના લીધે આજ સુધી પગની વેદના કે તકલીફ તેમણે ગણકારી નહોતી. પરંતુ આજકાલથી પગની વેદના વધવા માંડી હતી. રૂસ્તમજીની ખ્યાતિની તેમને અહીં સુધી ખેંચી લાવી હતી.

સુમનબેનનો કેસ દેખીતો જ ઇમર્જન્સી કહી શકાય તેવો હતો.

‘કેમ માઇજી અત્તાર લગણ શું કરીયું? આ ઢબકઢોયાની જેમ ચાલવાનું થયું તે ઘડી સુધી કેમ જાગ્યા નહીં?” રૂસ્તમજીએ સુમનબેનને ટેબલ પર લેતાની સાથે સવાલ કર્યો કારણકે ટેબલ પર ચઢવા માટે પણ સુમનબેનને સાત-પાંચ થઈ ગઈ હતી રૂસ્તમજી માત્ર ડૉક્ટર જ નહોતા, તેમનામાં એક સહ્રદયી ઇન્સાન પણ જીવતો હતો. પારસી હતા એટલે એમની ભાષામાં ક્યાંક અસલી લઢણ આવી જતી..

‘શું કરું સાહેબ, મને એમ કે આ તો રોજનું થયું એની પાછળ ક્યાં દહાડા બગાડવા.’

ટાંટીયા બગડે તેના કરતાં દહાડા બગાડવા સારા નહી?’ રૂસ્તમજી સુમનબેનના લગભગ અંગ્રેજી આલ્ફાબેટના સી (C) શેપના ગોળાકારે વળી ગયેલા બંને પગ જોઇને સુમનબેનને પુછી લીધું. રૂટીન ચેકઅપ કરીને સુમનબેનને એક્સરે અને બ્લડ રિપોર્ટ કરાવીને ફરી બતાવી જવા કીધું. કારણકે રૂસ્તમજીને સુમનબેન એનીમિક તો લાગ્યા જ હતા. તે દિવસે તો એક્સરે લઈને સુમનબેન રૂસ્તમજી પાસે ગયા જ નહીં.

“એક્સરે જોઇને જ રેડીયોલૉજી ડીપાર્ટમેન્ટમાંથી જે સમજવા મળ્યું તેમાં સુમનબેનને ઝાઝી સમજણ પડી નહોતી પરંતુ ફેમિલી ડૉક્ટરની સાથે વાત થયા મુજબ એટલી તો સમજણ પડી જ ગઈ કે ઑસ્ટૉપોરોસીસનો અત્યંત ખરાબ કેસ કે પેશન્ટ કહી શકાય એમાં સુમનબેનની ગણતરી આવતી હતી. બંને પગના એક્સરે જ ઘણું કહી દેતા હતા. અર્ધ ગોળાકારની જેમ વળેલા પોલી નળી જેવા પગના નળાના એક્સરે જોઇને ફેમિલી ડોક્ટર પણ હેબતાઇ ગયા હતા.

ઘરના સભ્ય જેવા ફેમિલી ડોક્ટરે તેમ છતાં સુમનબેનને એકવાર ઑર્થોપેડિક ડોક્ટરને મળીને સલાહ લેવાની સલાહ તો આપી જ. પરંતુ કહે છે કે જેનું નસીબ બે ડગલા આગળ હોય તેને ગમે ત્યાંથી પીડા ભોગવવાની આવે જ,તેના માટે ક્યાંય પણ અનુકૂળતા શોધે તે પહેલા કોઇ પણ પરિસ્થિતિ પ્રતિકુળ થઇને જ ઉભી રહે.

ઢીંચણનું ઓપરેશન કરાવવાનો નિર્ણય લે તે પહેલા જ સુમનબેનને થાપાનું ફ્રેક્ચર થયું. ડૉક્ટર રૂસ્તમજી માટે પણ આ અઘરો કેસ સાબિત થયો. સુમનબેનના થાપાના હાડકા પણ એટલી હદે બરડ અને બટકણા થઇ ગયા હતા કે તેમના થાપાને સાંધવા પ્લેટ મુકવાની પ્રક્રિયાથી પણ હાડકામાં તિરાડ પડતી જતી હતી. રૂસ્તમજી એ એક સાદુ સીધુ ઉદાહરણ આપ્યું કે જે દિવાલ નબળી પડી હોય તેમાં ખીલી મારવા જાવ તો તેનાથી પણ દિવાલમાં બીજી તિરાડો પડી જાય તેવી સુમનબેનના પગના હાડકાની હાલત હતી.

રૂસ્તમજીનું કૌશલ્ય કામ તો કરી ગયું પણ સુમનબેનના નસીબ અથવા કહો કે તેમની શારીરિક તકલીફ કહો ડૉક્ટર રૂસ્તમજીના હાથ હેઠા પડ્યા. સુમનબેનને એક અઠવાડિયા પછી ઘરે લાવ્યા અને એમ્બ્યુલન્સમાંથી હજુ તો તેમના બેડ પર મુકતાની સાથે તેમના થાપા પર મુકેલી પ્લેટની બાજુમાં જ બીજું એક ફ્રેકચર થયું જેની ડૉક્ટરને કલ્પના હતી પણ પરિવારજનો માટે કલ્પના બહારનું હતું.

વાત આટલેથી અટકતી નહોતી. હવે તો ઓપરેશન પણ શક્ય નહોતું. સુમનબેનના બંને પગને ટ્રેકશનમાં મુકી દીધા જેથી એક જ સ્થિતિમાં રહેવાથી કદાચ ફ્રેકચર સંધાવાની નહીવત શક્યતાને કોઇ આધાર તો મળી રહે. પ્રતિકુળતા કોને કહેવાય એની સુમનબેનને જાણ નહોતી પરંતુ એક પણ પરિસ્થિતિ એમના માટે અનુકૂળ તો નહોતી જ.

મરજાદી વૈષ્નવ એવા સુમનબેન જે ન્હાયા વગર સવારની ચા પણ ન પીવે તેમને માત્ર સ્પંજથી કામ ચલાવી લેવું પડતું. નાની મોટી તમામ કુદરતી હાજત માટે પણ બેડ-પેનનો સહારો લેવાનો હતો. ઠાકોરજીની સેવા, ઠાકોરજીના હિંડોળાના દર્શન વગર કે ઠાકોરજીને ભોગ ધરાવ્યા વગર મોં મા અન્નનો દાણો પણ ન નાખે તેવા શ્રધ્ધાળુ સુમનબેન માટે ઠાકોરજીની સેવા તો દૂર દર્શન પણ દુર્લભ થઈ ગયા.

અઠવાડિયું, પખવાડિયું, મહિનો, વરસ, બે વરસ….આમ ને આમ સુમનબેન એક જ સ્થિતિમાં તેમનું જીવન વ્યતિત કરી રહ્યા છે. બીજી કોઇ શારીરિક તકલીફ નથી, નથી ડાયબિટીસ કે નથી હ્રદય કે કિડનીની કોઇ સમસ્યા. પણ જે સમસ્યા છે તેનો પણ કોઇ ઉપાય નથી.

ચાર દિવાલ વચ્ચે એક જ સ્થિતિમાં સુઇ રહેવાની કલ્પના પણ થથરાવી મુકે ત્યાં જેનો કોઇ ઉપાય નથી, જેનો કોઇ અંત નથી એવી બીમારી સાથે દિવસો પસાર કરવાના છે. સૌ માટે સતત દોડતા રહેતા સુમનબેન આજે પોતાની જાતે, પોતાની મરજીથી પડખું પણ ફેરવી શકતા નથી. અને એમને પડખું ફેરવનારને પણ સતત ડર રહ્યા કરે છે કે રખેને કદાચ તેમને મદદ કરવા જતા તેમના માટે બીજી નવી કોઇ ઉપાધીમાં ન મુકી દે. વર્ષો જુના પીળા પડી ગયેલા જીર્ણશીર કાગળને પુસ્તક વચ્ચેથી કાઢવા જઈએ અને એ કાગળ જ્યાંથી પકડીએ ત્યાંથી ફાટતો જાય એવી હાલત સુમનબેનની હતી.

હવે આટલા વખતે બીજી કોઇ દવાઓ પણ અર્થહીન બની ગઈ છે. કેલ્શિયમ ડેફિશ્યન્સી માટે પણ કશું જ અસરકારક નિવડે તેમ નથી.

માનવીના જીવનમાં આનાથી વધીને બીજી કઈ પ્રતિકૂળતા હોઇ શકે? પ્રતિકૂળતા એટલે શું આપણે જે વિચાર્યું હોય તેનાથી વિરૂધ્ધ પરિસ્થિતિ આવીને ઉભે રહે તે કે પછી આપણે કલ્પના પણ કરી ન હોય અને જેને આપણે સંભાળી જ ન શકીએ તેવી સ્થિતિ?

પ્રતિકૂળતા એટલે કદાચ એવો સમય, એવા સંજોગ કે જેની સામે સૌના હથિયાર હેઠા પડે…..તેને જ પ્રતિકૂળતા કહેતા હશે ને !!!!

 

 

 

 

 

Insert author bio text here. Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here Insert author bio text here