જેલમનાં ભૂરા પાણીનો રંગ રાતો (૪) વિજય શાહ

લોહાર વાડી ની વસ્તી કહીએ તો ૫૦ જેટલા ઘર અને બસો જેટલો માનવ સમુદાય. નાનકડા ગામમાં મંદિર, મસ્જીદ અને ગુરુદ્વારા તેથી સવાર પડેને હલચલ ચાલુ થઈ જાય  જનક શાસ્ત્રી મંદિરનો પૂજારી, સવારના પહોરમાં ઘંટડીનાં મધુર.રણકાર વચ્ચે શીવ સ્તોત્રમ સંભળાતું હોય.ગામના ઘરોમાંથી સવારના પૂજન, અર્ચન માટે દુધ અને પાણી આવતું હોય. માળી તાજા ફુલો લાવતો હોય
આવું જ ચિત્ર મસ્જીદનુ પણ જણાય. બાંગ પોકારતી હોય અને મુસ્લિમ બિરાદરો નમાજ પઢવા જતા હોય.
ગુરુદ્વારામાં પણ ગુરુબાની ગવાતી હોય અને ભંડારા માટે વાસણો ધોવાતા હોય .આવી સુંદર પ્રભાત વખતે જેલમનો ધીમો ખળ ખળ અવાજ એક સુંદર તાલ પુરાવતો રહેતો હોય. જનક શાસ્ત્રી અને રફીક એક જ ફળીયામાં રહે, તેમનાં ઘરથી થોડે દુર બેઠા ઘાટ નો ડૉ. જોસેફ કૌલ અને ડાયેનાનો બંગલો.
અહીં જેલમનું પાણી સ્પષ્ટ દેખાય અને આકાશનું પ્રતિબિંબ પડે એટલે સ્ફટિક જેવું સ્વચ્છ પાણી ભુરો રંગ પકડે.  નદીની ઉત્તરે હિમાલયની પહાડી નજરે પડે. સવારનું પહેલું કિરણ હિમાલયની ટોચને પ્રકાશમાન કરે તે વખતે જેલમ નદીને કિનારે ઝાકળ બુંદો હીરાની જેમ ચળકી ઉઠે. ચિનારનાં વૃક્ષો લીલીધાર  ઉપસાવતા અદભુત દ્રષ્ય ઉભુ કરે. આ દ્રષ્યથી મોહિત થયેલા કોલ અને ડાયેના,  છેલ્લા વિશ્વયુધ્ધ પછી  રીટાયર થઈ લોહારવાડીમાં જ સ્થાયી થઈ ગયા હતા.
નિવૃત્ત જીવન જીવતા મીલીટરીના ડૉક્ટર આમતો મીશનરીઝ  હતા. દેશ અને વિદેશની ખબર રાખતા ડો. કૉલે એક રૂમ છોકરાઓને પ્રાથમિક અક્ષરજ્ઞાન માટે ફાળવ્યો હતો. બીજા રૂમ માં ડાયેના નિઃશુલ્ક પ્રથમિક દવાખાનુ ચલાવતી હતી
બે ઘોડાની બગી, બે ગાયો, ડાઘીયો કુતરો જોહની અને ગુરખા નોકર દંપતીનો બંગલામાં વસ્તાર. મીલીટરીમાંથી તેમને મળેલ ખખડ્ધજ જીપમાં તેઓ મુખ્ય શહેર મુઝફરપુર સાથે જોડાએલા રહેતા.
ક્રિશ્ચયન હોવાને નાતે દરેક રવીવારે તેમને ત્યાં નાનક્ડી સભા ભરાતી. બીસ્કીટ  યા કેક કોફી સાથે ડાયેના બનાવતી. ૧૦ થી ૧૨ વાગ્યા સુધી સ્કુલ ચાલતી . બપોરના ૩ વાગે બે કલાક અલક મલક્ની વાતો થતી. આખી દુનિયા ફરેલા દંપતિનું ગામમાં માન બહુ હતું. પેન્શનની આવકહતી અને ધર્મની ચર્ચાઓ સાથે માનવતાની અલકમલકની વાતો કરતા..
આવા એક રવીવારે ત્રણના ટકોરે બેઠક જામવાની શરુઆત થઈ હતી.જહોની ને રૂમમાં પુરીને ગુરખો બહાર નિકળી ગયો હતો.  આજે કોલ સાહેબ વિજ્ઞાનની વાતો કરવાના હતા ત્યારે ધારણા કરતા વધુ માણસો આવ્યા હતા.ખોંખારો ખાઈને સૌનું ધ્યાન દોરતા કોલ સાહેબે તેમના સમયની ટેલીફોનની વાત શરુ કરી.
એલેક્ઝાંડર ગ્રેહામ બેલ ની વાત શરુ કરી. બેલના કાંઈક કેટલાય પ્રયત્નોને અંતે તેઓ એક સ્થળે ઉચ્ચરાયેલા શબ્દો, બીજે સ્થળે સંભળાઈ શકે તે પ્રયોગમાં  સફળ થયા. આશરે ૨૦૦૦ પ્રયોગો પછી સફળતા સાંપડિ હતી. કોઇકે તેમને પુછ્યુ તમે કંટાળી નહોતા ગયા ત્યારે એલેકઝાંડર ગ્રેહામ બેલ બોલ્યા ના , ‘હું  તમને ૨૦૦૦ વાર પ્રયત્ન કર્યા પછી ફોન કેમ સંભળાતો ન હતો તેના કારણ આપી શકું છુ’.

બટક બોલી નાની ફાતિમાંથી ના રહેવાયુ.” આપણે હોઇએ તો તરત જ કહીએ આ કામ અશક્ય છે”.
કોલ સાહેબે વાતનું અનુસંધાન પકડતા કહ્યું કહે છે ને કરતા જાળ કરોળીયો ભોંય પડી પછડાય.એણે દરેક પ્રયત્નોમાં ભીત ક્યાં સપટ છે ને ક્યાં ખરબચડી છે તે શોધી લીધુ અને સાંજ સુધીમાં તે ભીતનાં ઉચ્ચા ખુણે બેઠો હતો.તેમ દરેક પ્રયત્નોની નિષ્ફળતા માં તેમણે નવું શોધી લીધુ હતુ આ ત્રૂટીઓ દુર કરતાં કરતાં તેમણે તેમના સાથીદાર સાથે વાતો કરતા પહેલ એક માઈલ પછી, ૫૦ માઇલ પછી ,૫૦૦ માઈલ અને છેલ્લે ૧૦૦૦ માઈલનું અંતર કાપ્યુ હતું. આ બધુ કરવા માટે વાયર બાંધ્યા હતા. કરણ મુગ્ધ ભાવે જોઇ રહ્યો હતો
૧૮૭૭ની શોધ માનવ જાતને કેટલી ઉપયોગી થઈ રહી હતી. વાત તો પુરી થઈ ગઈ હતી પણ હવે ચર્ચા શરુ થવાની હતી.

જનક શાસ્ત્રી એ કહ્યું વિશ્વયુધ્ધો થતા હતા તેના કારણોમાં એક કારણ  એવું હતું કે,’ બે નેતાઓ વચ્ચે ત્વરિત વાતચીત ના થાય, તેનું તત્કાલ નિરાકરણ ના  આવે ત્યારે બુધ્ધી અવળી દિશા પકડે.’
રફીકે કહ્યું, બીજું કારણ ભાષા પણ હોઇ શકે,’ જાપાને અમેરિકા ઉપર હુમલો કર્યો ત્યારે દુભાષિયા એ કહ્યું શું અને જાપાનીઓ સમજ્યાં શું ? અને પર્લ હાર્બર ઉપર હૂમલો કર્યો’.
નાનકડું ગામડું પણ વાતો આખી દુનિયાની કરે ત્યારે ધન્યવાદ આપવાના હોય તો ડો કોલની  આવી બેઠકોને આપવા પડે. પાંચ વાગ્યે ચર્ચા પુરી થાય ચા કોફી અને નાસ્તો આવે ત્યારે આવતા રવિવારનો વિષય નક્કી થાય. આવતા રવિવારનો વિષય “સંપ” નક્કી થયો.
સૌને ચટ્પટી હતી કે સંપ વિષય ઉપર શું ચર્ચા થશે. ડૉ કોલ નોર્વેનાં હતા. મીલીટરી તાલિમ તેમની બ્રીટનમાં થઈ હતી. તેઓ રીટાયર પણ બ્રિટીશ આર્મીમાંથી થયા હતા.
બીજો રવિવાર આવ્યો. બેઠક્માં આ વખતે માણસ વધારે હતા.લોકોને ચટ્પટી થતી હતી. ગોરો છે એમની જાતનું ખેંચશે કે ઉપદેશો આપશે.એક જણે તો શરત લગાડવાની તૈયારી બતાવી કે કોલ સાહેબ ગોરાનું જ ખેંચશે.
કોલ સાહેબે સંપ માટેનું ભાષણ શરુ કરતા પહેલા સરદાર પટેલને સંભાર્યા. સરદાર પટેલ કહેતા “ મુઠીભર બ્રિટિશરો આખા ભારત પર શાસન કેવી રીતે કરી શકે? સંપનો અભાવ બે રજવાડાને લઢાવે પછી તેમને સંરક્ષણ આપશું તેમ કહી રાજ્ય ને પચાવી પાડવાની બે બીલાડી અને વાંદરાની નીતિ કહી સમજાવી ત્યારે સ્તબ્ધતા હતી અને કહે હું ગોરો જરૂર છું પણ બ્રિટિશર નથી અને તેમની સાથે આખી જિંદગી કામ કર્યું છે તેથી આ વિષયે વિચારો બહું સ્પષ્ટ છે.
ખોંખારો ખાઈને તેમણે વાત આગળ ધપાવી ગાંધીજી આ વાતને બહુજ તાર્કિક રીતે આગળ વધારે છે…અસ્પૃશ્યતા નિવારણની વાતોમાં અને ધર્મ ની વાતોમાં તેઓ પહેલા પ્રાધાન્ય દેશને આપે છે. સ્વરાજ્યને આપે છે.દેશમાંથી ઢસડાતું જતું ધન દેશના કામેમાં વપરાય તે અગત્યનું છે,
તે કેવી રીતે થાય?
ભારત એક થાય તો…
એક કેવી રીતે થાય?
ત્યાં સૌની જાણીતી વાર્તા ઈસપ ક્થાઓનો ટેકો મળ્યો…હવે વાત જનકભાઇએ સંભાળી…
જાળમાં ફસાયેલા કેટલાય નિર્દોષ પારેવડા એકી સાથે ઉડ્યા તો તેઓ જાળ લઈને ઊડી શક્યા..જો તેઓ ના ઉંચ નીચ ગરીબ અને તવંગરનાં ઝઘડાંમાં પડ્યા હોત તો શીકારી ની જાળમાંથી બચી શક્યા હોત? અત્યારે આપણો દેશ પણ બ્રિટિશરોની જાળમાં ફસાયેલો છે. આપણે પણ સાથે ઉડવુ છે..વિદેશી વસ્તુઓ વાપરવાનું છોડો અને ખાદી વાપરો,,ભાષાનું વૈવિધ્ય..ધર્મનું વૈવિધ્ય બધુ તેની જગ્યાએ યોગ્ય છે પણ તે નબળાઈ ન બનવા દો ભારતિય હોવાનું ઝનુન સહુથી પહેલું આવશે તો આપણે પક્ષીઓની જેમ જાળ લઈને ઉડીશું
રફીક પણ પેલા પાંચ છોકરા ને લાકડીની વાત લાવ્યો..છુટી લાકડીઓ ટુટી ગઈ અને ભેગો ભારો ના તુટ્યો. કોઇ તો ગમે તે કહે પણ આપણી બુધ્ધી સાબુત છે ને?
જયારે ગુરુશરણ સિંઘ પણ પાંચ આંગળીઓ એક થઈ જાય તો મુઠી બને વાળી વાત લાવ્યો.લોભ લાલચ અને સરનાં ખિતાબો આપીને ઉંચ અને નીચના ભાગલા પડ્યા
બેઠક પુરી થવાની હતી ત્યારે ડાયેના બોલી બહુ વાતો તો થઈ પણ નિતારણ તો કોઈ કહો.. આપણે શું કરવું જોઈએ.
એક જણ કહે-સંપ ત્યા જંપ નો નારો બુલંદ કરવો જોઈએ
બીજો કહે ધર્મમાં ક્યાય ઉચ નીચના ભેદ ભાવ ના હોવા જોઇએ.
ત્રીજો કહે પહેલો સગો પાડોશી અને પછી આપણા ગામનો વાસી
ચોથો કહે સૌથી પહેલા તો દેશની વાત દેશભાવના પ્રબળ હોવી જોઇએ,
હવે જરુરી વાત એ હતી કે આ બધી વાતો સોડાવોટરના ઉભરા જેવી સાબિત ન થાય તે માટે ડાયેના એ સૌની પાસે વચન લેવડાવ્યું અને વંદે માતરમ ગવડાવ્યુ
દેશપ્રેમનો દાણો ચંપાઈ ગયો દેશદાઝ ગામ આખામાં ચંપાઈ ગઈ હતી હવે જરુરી વાત એ હતી કે ગામમાં વતનપ્રેમનો જે જુવાળ જાગ્યો તે સચવાઇ રહે.તે હેતૂ થી જનકભાઇ બોલ્યા
હું આજથી ખાદી પહેરીશ.
પછી બીજો અવાજ આવ્યો હું ખાદી કાંતીશ
ત્રીજો અવાજ આવ્યો પરદેશી કપડાની હોળી કરીશ
ચોથો અવાજ આવ્યો કર સામે સવિનય અસહકાર કરીશું
પાંચમો અવાજ ધરતી આપણી મહેનત આપણી અને સરકાર મહેસુલ ઉઘરાવે એ ન ચાલે..
.લોહારવાડી જાગી ગયુ હતૂ . તેના પડઘા અજુ બાજુ પડવા માંડ્યા.
સરકારનાં મહેસુલ અધીકારી ખાલી હાથે પાછા ગયા
એજ ભણકારા બાજુનાં ગામોમાં પણ પડ્યા…પોલિસ આવી પણ હવે જનતા જનાર્દન જાગી ગઈ હતી.

 

Advertisements
This entry was posted in જેલમનાં ભુરા પાણીનો રાતો રંગ. Bookmark the permalink.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s