વૃધ્ધત્વનો સ્વિકાર (૧૩) પ્રીતિ શાહ

પ્રીતિ એ. શાહ

    જિંદગી કયારે હાથ-તાળી આપીને છટકી જાય તે કહેવાય એમ નથી… ઘડપણ એટલે બાળપણને ફરીથી માણવાનો અવસર… વૃધ્ધત્વને આરે ઊભેલી દરેક વ્યકિતએ સમજવું કે બાળપણમાં તથા જવાનીમાં ન માણેલી જિંદગી માણવાનો મોકો મળ્યો છે…ફરક માત્ર એટલો જ છે કે બાળપણમાં અનુભવની કમી હતી… જયારે ઘડપણમાં માણસની આંખ કે વર્તણૂંક પરથી માપી શકાય એટલા અનુભવનું ભાથું ભરીને બેઠાં હોઈએ છીએ…

     વૃધ્ધ થઈ ગયા પછી આપણે એવું વિચારતાં થઈ જઈએ છીએ કે હવે આપણે ફ્રી થઈ ગયાં. સંતાનો પોત-પોતાની રીતે સેટ થઈ ગયા છે. એ જોઈને આપણે પણ સંતોષ અનુભવતાં હોઈએ છીએ. મનમાં થાય છે કે ચાલો, હવે આપણે સઘળી જવાબદારીમાંથી મુકત થઈ ગયાં… એમ નથી વિચારતાં કે ચાલો, હવે આપણી જિંદગી શરૂ થઈ… બહુ જીવ્યા બીજાને માટે, હવે આપણે આપણી જિંદગી આપણી મનપસંદ પ્રવૃતિ કરીને જીવીશું… ફકત ‘પોઝીટીવ’ વિચારોને જ આપણા મનમાં પ્રવેશવા દઈએ. તે માટે મેડીટેશન-યોગાનો સહારો લઈએ. આપણી વીતેલી જીંદગીની એ સુખદ પળોને યાદ કરીને ધન્યતા અનુભવીએ. વીતેલી જિંદગીની યાદમાં નવાં શમણાંનાં બીજ વાવવાનું ચૂકી ન જવાય એનું પણ ધ્યાન રાખીએ.

     સફેદ વાળ જોઈને મનમાં હરખાવું કે અરે વાહ ! એક-એક સફેદ વાળ મારા એક-એક અનુભવથી ભરેલો છે…ચહેરા પરની કરચલી જોઈને મૂંઝાવવાને બદલે વિચારવું કે શરીર પરની એક-એક કરચલી મારાં જવાનીનાં એ દિવસોનાં સુખ-દુ;ખની નિશાની છે…તન ભલે ઝૂકી ગયેલું હોય પણ મન હંમેશા ટટ્ટાર રાખવું…મનથી હાર માનવાને બદલે મનને સ્ફૂર્તિમય રાખવું…

     સાંઈઠ વર્ષ પછીનાં મળેલાં વર્ષોને બોનસ સમજીને વધારે ઉત્સાહથી વધાવી લેજો. આમેય આપણને ફ્રી માં કે બોનસમાં મળેલી વસ્તુ વધારે પસંદ હોય છે…

      અમદાવાદમાં રહેતાં ભરતભાઈ પાંચ વષૅથી રિટાયડૅ લાઈફ જીવી રહયાં છે.

     તેઓ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવે છે કે વૃધ્ધત્વને ખાધું-પીધું ને રાજ કર્યુ, એમ વિચારીને કાંઈ તારાજ કરાય નહિ. કદાચ, આજીવન સરકારી કર્મચારી હોવાને કારણે પોતાની ‘રિટાયડૅ લાઈફ’ પણ એકદમ સમયસર જાળવે છે. સવારે ઊઠીને યોગ-પ્રાણાયામ, લાફીંગ કલબ તથા કસરતથી પોતાનાં તન-મનની તંદુરસ્તી જાળવવામાં માને છે.

    વધુમાં તેઓ જણાવે છે કે આ ઘડપણ એ જિંદગીની ‘સેકન્ડ ઈનિંગ’ છે. ‘પ્રથમ ઈનિંગ’માં રન ઓછા કર્યા હોય ( ઓછી ખુશી માણી શકયા હોય.) પણ ડબલ ખુશી મેળવવા માટે બીજી ઈનિંગ ખૂબ જ ઉત્સાહથી રમવી. તેઓ માને છે કે 60 પછીની જેટલી જિંદગી જીવીએ તે બધો નફો જ છે. નફામાં નુકસાન થાય તો બહુ વિચારાય નહિ.

     પોતે પેન્શનર હોવાની સાથે બે દીકરીને પરણાવીને સંપૂણૅ જવાબદારીમાંથી મુકત થયાં પછી નિરાંતની જિંદગી જીવવાને બદલે વધારાનાં આર્થિક ઉપાર્જન માટે તથા કામ કરવાથી તન અને મન કામમાં પરોવાયેલું રહે તે માટે નોકરી કરે છે. નોકરી કરવાનો તેમનો ઉદ્દેશ્ય રસપ્રદ છે. તેઓ કહે છે કે માનસિક-શારીરિક રીતે સ્વસ્થ હોઈએ તો સમાજમાં, જ્ઞાતિમાં, કુટુંબમાં આર્થિક રીતે નબળાં હોય તેમને ટેકો આપી શકાય. તદ્ઉપરાંત છૂટ્ટા હાથે દયા-ધમૅ, દાન-દક્ષિણા કરી શકાય.

     ખૂબ જ હકારાત્મક અભિગમ્ ધરાવતાં ભરતભાઈ પોતાની વાત આગળ વધારતાં કહે છે, કે આખી જિંદગી સરકારી સેવા કરી. હવે બીજી ઘણી બધી સેવાઓ કરવાનો અવસર આવ્યો છે.

     અનુભવનું પોટલું ભરીને તો બેઠાં છે. પણ હવે એ માથે લઈને ન ફરતાં બીજા ને વહેંચવામાં સંતોષ અનુભવે છે.

     બીજા એક એવાં વડીલ, જેમને હું લગભગ દરરોજ એમનાં જ ફલેટની બહાર મેઈન રોડ ઊપરનાં બાંકડા પર બેઠેલાં જોતી હતી. મને ખૂબ નવાઈ લાગતી…એક દિવસ ઉત્સુકતાવશ્ હું તેમની પાસે ગઈ. અને તેમની સામે જોઈને હસી. જાણે તેઓ મને વર્ષોથી ઓળખતા હોય એ રીતે હસીને મીઠો આવકાર આપતાં મને કહે, આવ, બેસ. હું પણ તેમનાં વિશે જાણકારી મેળવવાનાં આશયથી તેમની બાજુમાં બેઠી….

     મેં વાતની શરુઆત કરતાં કહયું; હું લગભગ તમને પુષ્કળ ગરમી-ઠંડીમાં પણ અહીંયા એકલાં-એકલાં બેઠેલાં જોઉં છું. શું તમારા ઘરમાં કાંઈ…? ના,ના, એવું કાંઈ નથી. મારી વાતને અધ:વચ્ચેથી જ અટકાવી અને હસીને મને કહે, તું ધારે છે એવું કાંઈ જ નથી. રોજ મને અહીંયા બેઠેલો જોઈને ઘણાંને તારા જેવો જ પ્રશ્ર્ન ઉદભવે છે. હું તો વિચારમાં પડી ગઈ. મેં તો હજુ કાંઈ પૂછયું જ નથી. મારી મનોસ્થિતી કળી ગયા હોય એમ હસીને મને કહે, એક રીટાયૅડ શિક્ષક છું. એટલે સામેની વ્યકિતના મનની વાત તેનાં ચહેરા પર જ વાંચી લઉં છું. પોતાની વાત આગળ વધારતાં મને કહે, તારે શું પૂછવું છે ? મેં કહયું, તમારી રિટાયૅડ લાઈફ વિશે જણાવો…હસતાં-હસતાં પોતાની વાત રજૂ કરે છે. આવો, જાણીએ તેમની જિંદગીનાં કેટલાંક અંશ, તેમના જ શબ્દોમાં…

    .   દસ વર્ષ પહેલાં મારા પત્ની ગંભીર માંદગીમાં પટકાયાં. મારી રહી-સહી બચત પત્નીને સાજી કરવા માટે વાપરી નાંખી…પણ અફસોસ કે હું તેને બચાવી ન શકયો.. મને રીટાયડૅ થવાને બે વર્ષ બાકી હતાં ને મને એક અકસ્માત નડયો. તેમાં મેં મારો એક પગ ગુમાવી દીધો. આંખનાં ભીના થયેલાં ખૂણાંને લૂછીને વાત આગળ વધારે છે…  

   મારો દીકરો-વહુ સર્વિસ કરે છે. બન્ને રોજ સવારે ઘરેથી વહેલાં નીકળી જાય છે. મારા પૌત્ર-પૌત્રી પણ સવારે સ્કુલે જતાં રહે છે. તેથી હું ઘરમાં એકલો પડી જઉં છું. તેથી સમય પસાર કરવા અહીંયા આવીને બેસું છું.  હું પ્રાઈવેટ સ્કુલમાં શિક્ષક તરીકેની ફરજ બજાવતો  હતો. હંમેશા અનેક વિદ્યાર્થી વચ્ચે ઘેરાયેલો રહેતો હોવાથી ઘર તો જાણે મને ખાવા ધાય છે. મારા પૌત્ર-પૌત્રી બપોરે  અઢી વાગ્યે આવે છે. તેમને લઈને હું ઘરે આવું છું. તેમની સાથે જમું છું. પછી થોડોક આરામ કરીને હું તેમને ભણાવું છું. બાળકો અને ઘરને સાચવવાની જવાબદારી મેં સ્વેચ્છાએ સ્વીકારી લીધી છે. મારી પુત્રવધુ તો મને કહે છે કે તમે રીક્ષા બંધાવી દો. ને સવારથી જ મંદિરે જતાં રહો. પરંતુ મને મંદિર કરતાં અહીંયા બેસવું વધારે ગમે છે. સામે જ સ્કુલ હોવાને કારણે રીસેસમાં અને છૂટતી વખતે બાળકોને જોઈને સ્કુલમાં જ બેઠો હોઉં તેવું લાગે છે. વળી, આજુબાજુ ઘણી-બધી સ્કુલો આવેલી હોવાથી સ્કુલે જતાં-આવતાં બાળકોને જોઈને મારાં ભૂતકાળને વાગોળી લઉં છું…    

     એક માજીએ સીત્તેર વર્ષની ઊંમરે ડૉકટર પાસે જઈને તેમની તકલીફ જણાવી. ડૉકટરે માજીને તપાસીને કહયું, તમને કોઈ તકલીફ નથી. બસ, ઊંમરના કારણે તમને આ બધી સમસ્યા છે. હજુ ડૉકટર આગળ કાંઈ કહે તે પહેલાં માજી તો જાણે ‘સફાળા ઊંઘમાંથી જાગ્યા’ હોય એમ કહેવા લાગ્યાં. શું વાત કરો છો ? મારી ઊંમર થઈ ગઈ ? એટલે હું ઘરડી થઈ ગઈ ? તમે એમ કહેવા માંગો છો ? ડૉકટર હસીને કહે તમારી ઉંમર કેટલી ? માજી કહે 70 વરસ. ડૉકટરે કહયું; તો સીત્તર વરસે ઘડપણ ના કહેવાય ? તો શું કહેવાય ? ડૉકટરનાં વળતાં સવાલથી, માજી તો એક ક્ષણ માટે વિચારમાં પડી ગયાં… પછી ડૉકટરની સામે જોઈને કહે; તમારી વાત સાચી છે. પણ મને આ ઘડપણ કયારે આવી ગયું તેની ખબર જ ન પડી. બોલો, માજીએ 70 વરસની ઉંમર સુધી પોતની કાયાનું જતન કેવી રીતે કર્યુ હશે? કે કયારે એમની પ્રૌઢાવસ્થા પસાર કરીને વનપ્રસ્થાશ્રમમાં પ્રવેશ કર્યો તેની તેમને ખબર જ ન પડી. આજે તે 75 વરસનાં છે. તેમનાં હાથ પર પડેલી કરચલીથી તેઓ વ્યથિત થઈ જાય છે. તેમનાં માથાનાં વાળનો  જથ્થો વધે અને વાળ કાળા રહે તે માટેનાં અવનવાં નુસ્ખાં અજમાવતાં રહે છે. પરંતુ તેમાં સફળતાં ન મળતાં દુ:ખી થઈ જાય છે.

     એજ માજીને હાથ પકડીને કોઈ રસ્તો ક્રોસ કરાવે કે જાળવીને દવાખાનાંના પગથિયાં ચડાવે તે પસંદ છે.   કોઈ એમની ઊંમરની આમન્યા જાળવીને ખૂબ માન-સન્માન આપે એવી અપેક્ષા રાખે છે. વડીલ તરીકેનાં ઊંચા આસન પર બિરાજમાન થવાની અભિલાષા રાખે છે. પરંતુ તેઓ શારીરિક ફેરફાર સ્વીકારી શકતાં નથી. આવા વડીલને આપણે કાંઈ સમજાવીતો ન જ શકીએ. પણ એક એવી કવિતા સંભળાવી જે સાંભળીને ખડખડાટ હસી પડે છે. તે કઈ કવિતા હતી ? તમે પણ માણો…

ધોળાં વાળને બોખા દાંત જોઈને મૂંઝાતા નહિ…

ઓછું સંભળાતું હોય કે આછું દેખાતું હોય તો ગભરાતાં નહિ…

શરીર નમી ગયું હોય કે ચામડી લચી પડી હોય તો શરમાતાં નહિ…

આ બધી તો વૃધ્ધત્વની નિશાની છે…

અનુભવનાં ભાથાનું પોટલું ભરીને આવ્યું છે…

આવા વૃધ્ધત્વને સ્વીકારી લેજો  પ્રેમથી…

  પ્રીતિ એ. શાહ  ( ‘અમી-પ્રીત’ )   

                                                         

 

 

         

Advertisements
This entry was posted in વૃધ્ધત્વનો સ્વિકાર. Bookmark the permalink.

5 Responses to વૃધ્ધત્વનો સ્વિકાર (૧૩) પ્રીતિ શાહ

  1. Rajul Kaushik કહે છે:

    સુંદર લેખ .
    વૃદ્ધત્વ નો સ્વીકાર જેટલો સરળ એટલું બાકીનું જીવન પણ સરળ .

    Like

  2. Neha Ankur. Patel કહે છે:

    Nice thought
    Nice way to share our olders feeling.
    Nice way to narrate n to welcome old age

    Like

  3. NAYAN SHAH કહે છે:

    Khubaj Sundar Posts

    Like

  4. રાકેશ શાહ કહે છે:

    ખુબ સુંદર

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s