અન્ય શરત : (૧૨) અર્ચિતા પંડ્યા

સ્મરણ યાત્રા

“વહાલાનાં મુખેથી જ દવલા વેણ!”….દિલને જે ધક્કો લાગ્યો છે એને ફરી સ્વસ્થતા મળી શકે એમ જ નથી. આ જિંદગીમાં ગુસ્સામાં પણ અણછાજતું ન બોલાય એ સંસ્કાર સાથે દીકરીઓને મોટી કરી. .હંમેશ પ્રેમનાં બીજ સંસારમાં રોપ્યા છે, અને આજે વળતરનો વખત આવ્યો ત્યારે રૂંપિયા પર નજર રાખે એવા  સગાં ને શું કહેવુ? અને એમાં ય આ તો દીકરીઓ ..જે પોતાનું જ રૂપ કહેવાય! એમને આવું શું સૂઝ્યું? દીકરીઓ યાદ આવી ગઈ, ભલે એમનાં ઘરે વસવાટ દરમિયાન અડવું અડવું તો લાગતું જ હતું પણ મારું મન એમ આનંદમાં હતું કે હું એ બધાને ખૂબ પ્રેમ કરું છું  અને એમની સાથે છું, ભલેને એમના કામમાં રચ્યા પચ્યા રહે પણ એમને જોવાથી જ મારું મન લાગણીમાં તરબોળ રહેતું,  મારી નજર અમીથી ભરાઈ રહેતી .અને એમની ખુશીમાં જ મારી ખુશી જોયા કરતી. .નાના નાના દોહિત્રોમાં મારા બાળકોનું નાનપણ જોતી અને એમની પ્રગતિથી હરખાતી રહેતી. પણ ઈશ્વરે એક વાર જોરદાર લપડાક મારી. ખુદના બાળકોને હું ભારે પાડવા માંડી. મન ખૂબ ભારે થઇ ગયું, અતિશય મૂંઝારો થયો અને આંખોમાંથી આંસુની ધારા વહેવા લાગી.

આંખમાંના આંસુનો ગરમાટ ગાલે સ્પર્શ્યો અને મારામાંની મારી જ ઓળખાણ જાગી, જાણે સૂકી શાહીથી લખેલા અક્ષર પર પાણી પડ્યું અને અક્ષર ઓળખાણ બદલીને જાણે સરી પડ્યા! સફેદ કાગળને શાહી રંગીન બનાવી દે એમ મનના ચિત્રપટને સ્મરણોના રંગે રંગી દીધો. એ વિચારવા લાગી કે હું આજે છું એવી કાલે ક્યાં હતી? મને જીવનભર શીખવાડ્યું છે સમયે, મને બદલી છે તો મારા સમયે અને અત્યારે પણ સમય નવો માર્ગ ચીંધી રહ્યો છે, મને સંદેશો આપી રહ્યો છે. આ શીલામાંથી ફરી એક નવી મૂર્તિ તૈયાર થઇ રહી છે કે શું? જેમ ઉંમર વધે એમ નવી અને અઘરી કસોટીઓ તમારી સામે આવતી જ જાય છે. શરીર નબળું થાય અને મન વૃદ્ધ થાય પણ જીવનના કઈ કેટલાય સમીકરણો પચાવતું જાય છે .

આ સમયે બકુલની યાદ ખૂબ આવે છે. એ વિચારતો હશે હું બાળકોની વચ્ચે છું એટલે સુરક્ષિત છું, પણ બાળકોથી જ પીડા ભોગવી રહી છું એ સત્ય એને કેટલું પીડશે? બસ,આ વિચારે અશ્રુની ધારા ફરી પ્રગટ થઇ. એકલી કેવી રીતે રહીશ  અને એમા ય આ ઘરમાં! બકુલની અંતિમ ભેટ …..હા, આ ફ્લેટ એની ભેટ જ કહેવાય. કેટલું વિચારીને આ પગલું લીધું હશે? એની હયાતિમાં અનુભવાતો પ્રેમ એની ગેરહાજરીમાંતો દિલની જમીનમાં જડની માફક રોપાઈ ગયેલો જણાય છે. ગેરહાજરી સંવેદનાઓને દુઃખ આપે છે પણ સ્મરણો મને શક્તિ પણ આપે છે, કારણ બકુલે  આખી જિંદગી પ્રયત્ન રાખ્યો છે કે  હું છું એવી ને એવી જ રહું, મારી આંતરિક શક્તિઓને એ ચાહતો હતો અને મારામાં જે ખૂટતું હતું એ પ્રેમથી રોપતો પણ હતો, પ્રેમમાં પૂર્ણતા તરફની ગતિ એ જ તો છે જીવન! બકુલ, થેન્ક્સ તમે મારા જીવનસાથી રહ્યા તેથી જ તો મારુ જીવન મારા માટે એક અદ્ભુત અનુભવ બની ગયું. .શીલાનો પ્રેમ વિયોગના અશ્રુ બનીને નીતરતો રહ્યો

વિયોગમાં ઘણી વાર સ્વજનની શીખ આપણી વધુ નજીક આવી જાય છે. એક ઠહરાવ અને પુખ્તતા સાથે એ મને બહુ થોડા શબ્દોમાં, (ત્યારે નહોતું સમજાતું), કહેતો જ હતો કે આપણું જીવન આપણી રીતે જ જીવવું. આપણા વિચારોથી રસભર બનાવવું અને આપણા નિર્ણયોથી એને મજબૂત  બનાવવું. ,શીલાના મોં પર એક જૂદું જ તેજ ઝળક્યું. એ મક્કમ બની. ત્યાં જ જૂની કામવાળીએ બેલ મારી. બારણું ખોલતા જ  જોયું તો ચકલીના ચીં ચીં અવાજથી ઓટલો ગાજતો હતો અને માળો બાંધવાના પ્રયત્નોમાં તણખલાં વેરાયેલા પડ્યા હતા. સામાન્ય રીતે કચરો જોઇને  અકળાઈ જતી શીલાએ બાઈને તણખલાનો કચરો ઉપાડી બીજું કામ શરુ કરવાનું કહ્યું અને કોણ જાણે કેમ એને ત્યાંથી ખસવાનું મન ન થયું. એનું ધ્યાન ગયું ચકલી અને ચકલા તરફ …શોરબકોર હતો, ઉત્સાહ હતો, ,પરિશ્રમ હતો ….કેટલી બધી ભાવનાઓ એના ઓટલે ચકલી દ્વારા મહેમાન થઈને આવી હતી!

મનુષ્ય પણ આ જ ઉત્સાહથી જીવનનો માળો બનાવે છે.  એમાં શ્રમ, પ્રેમ અને ધર્મથી મોટી જાગીર બને છે. બાળકો મોટી મોલાત છે પણ આપણું ઘડપણ આપણા જીવનના સમીકરણો બદલી નાખે છે !

“શીલા!  “….એના મને જ એને અવાજ કર્યો,  “હવે માત્ર લાગણીશીલ નહિ વિચારશીલ બનવું પડશે. હકીકતનો સામનો કરીને નિર્ણય લેવો પડશે.” દુઃખ અને પીડા તે છતાં સાથે જ હતા. એ ઉદ્વેગને લીધે તે વરાળ બની અને અશ્રુ થઇ આંખે વરસતી રહી. પણ એ પછી મન સ્વસ્થ થયું. બધું કામ પતાવીને કામવાળી બાઈને રોકાવાનો આદેશ કર્યો. બકુલની હાજરીમાં ઉતાવળથી આ ફ્લેટ ખરીદ્યો અને સજાવેલો અને બકુલના નિધન પછી તો માથે માથું જ ક્યાં રહ્યું હતું? એને થયું કે મન ઊપડ્યું છે તો બધું સમેટવાનો સમય નજીક આવી ગયો લાગે છે. અત્યારે નજર મારી લઉં કે મારા જીવનની અમૂલ્ય યાદોને મારે કેવી રીતે યોગ્ય ઠેકાણે ગોઠવી દેવી. બકુલની આ છેલ્લી ભેટ …ફ્લેટ ..એનું શું કરું? વેંચી દઉં? એના સંતાનોને જ સોંપી દઉં? સંતાનો અમારા છે, ફ્લેટ અમારો છે, તો એ લોકો માંગે જ ને! પણ એમનો વ્યવહાર મને જચતો નથી તો જિંદગી મારી એ પરિસ્થિતિમાં મૂકું કેવી રીતે ?

મારે ઘર વગરના થઇ ને ….ના ના … મન પલ્ટી મારી ગયું. માન વગરની જિંદગી નક્કામી. આજે પણ મારી હાજરી એમને ખૂંચતી હોય, મારા અસ્તિત્વને એમણે ગણકારવું ન હોય તો મારૂં જીવન શું કામનું? દીકરીઓને સંસ્કારની કમી નથી રાખી, જીદ અને લાલચથી દૂર રાખ્યા છે છતાં કેમ આવી પરિસ્થિતિ? …આ જમાઈની નિયતની અસર છે કે મારી નિયતિમાં જ એ લખેલું છે? પ્રશ્ન એના સ્થાને ઠીક હતો પણ હકીકત બદલાય એવી ક્યાં હતી? આખા ફ્લેટમાં સફાઇના નામે શીલાએ બધે નજર દોડાવી.

કામવાળી બાઇનો હાથ ફરતો હતો અને શીલાના સ્મરણપટ પર ચિત્રો ફરતાં હતાં. જીવન જાણે રીકેપ થઈને સામે આવતું હતું. જ્યાં પ્રેમથી બનાવેલ નાનો માળો હતો…બચ્ચાંનો કલરવ હતો અને પૂર્ણતાની ભાવના વ્યાપ્ત હતી. આનંદ અને શ્રદ્ધાથી ઉલ્લાસ હતો. દરેક વ્યક્તિ એક પૂર્ણ કુટુંબની ખૂટતી કડી સમાન હતા અને બધાં મજબૂત રીતે જોડાયેલા હતા. હવે,…હવે દીકરીઓ એ વાતાવરણથી નીકળી ગઈ છે. એમને મારે હવે મનમાંથી દૂર કરી દેવી જ સારી.  એ હવે પોતાના કુટુંબની ગાંઠ મજબૂત કરી રહ્યા છે. એમના વ્યસ્ત જીવનની પળોને મઠારી રહ્યા છે, મારે એમને હેરાન નથી કરવા. એમના જીવનની આડખીલી નથી બનવું. પણ અહીં એકલું રહેવાશે ?

એકલું રહેવું આકરું છે. એનું મન વ્યગ્ર થયું, સ્ત્રીના જીવનમાં બે ઘર પોતાના કહેવાય પિયર અને સાસરી ..પણ હક્ક? એને પોતાના માબાપ યાદ આવી ગયા .નાના અમથા દુઃખમાં કે કપરી પરિસ્થિતિમાં એમનો હાથ માથા પર ફરતો ત્યારે કેવું સારું લાગતું? કેવી શાતા અનુભવાતી? અત્યારે પિતાની નિશાની જેવો ભાઈ છે …એને ત્યાં રહેવા જતી રહું? આંખમાં ચમક આવી ગઈ …પિયરના દરેક ઓરડામાં મન ફરી વળ્યું. એકદમ સુખનો અહેસાસ થયો. પણ વળી પાછું યાદ આવી ગયું ….કમાવાની ઉંમરવાળો ભાઈ, ટુરિંગ જોબ અને દમની પેશન્ટ એવી ભાભી! એક નાનો અપંગ ભત્રીજો ..કેમ કરીને એને માથે પડું? .છતાં ન રહેવાયું ….ફોન લગાવ્યો. ભાઈને ચાઈના જવાનું હતું એટલે પેકીંગ કરતો હતો અને ભાભીએ ફોન ઉપાડ્યો. ફ્લેટ પર આવી છું એ જાણ્યા છતાં બિચારીને અજુગતું ન લાગ્યું ….રક્ષાબંધને કેમ ન આવ્યા એ પ્રશ્ન પણ ન થયો. એ ભાભીને કેવી રીતે મારી કથની કહું? અને ભાઈ મારી જોડે વાત કરતો હતો એટલી વારમાં બીજા કેટલાય ફોનને ટાળતો રહ્યો. મારુ મન ખાટું થયું. બધા એની દુનિયામાં વ્યસ્ત છે મારે ક્યાં ત્યાં જઈ તેમનું કામ વધારવું ?….

વ્હાલાઓનો સાથ છૂટી ગયો. કુટુંબમાં નજીકની વ્યક્તિઓ ચાલી ગઈ સ્વધામ અને મારા ધામમાંથી ‘સ્વ’ જ નીકળી ગયું! હું આખી ને આખી અધૂરી રહી ગઈ. હવે મારા ‘હોવાપણા’ને વિસ્તારવાનો અવકાશ જ નથી! બધાના જીવન બરાબર ગોઠવાયેલા છે. મારે મારૂં અને મારા જીવનનું શું કરવું છે એનો નિર્ણય મારે જ લેવાનો છે ….બકુલના ફોટા પાસે જ સાંજ ઘેરી થઇ અને રાત પણ ત્યાં જ પૂરી થઇ.

વહેલી સવાર થઇ. નિત્યક્રમ ચાલુ કર્યો પણ નવા જોમ સાથે. શ્વાસ છે ત્યાં સુધી જીવન છે અને જીવન છે તો શ્વાસ જિંદાદિલીના જ લેવા પડશે. મનોમન નક્કી કર્યું કે દુનિયામાં આવવાનો રસ્તો આપણે નક્કી નથી કરી શકતા પણ જવાનો રસ્તો સારો બનાવવાનો પ્રયત્ન તો કરી જ શકીએ છીએ અને ઈશ્વર પાસે પાછા પહોંચીએ ત્યારે ખુદ્દારી અને ખુમારીવાળું સ્વમાનભેર જ મોં બતાવવું.

શીલા ઉઠી, તિજોરીમાંથી ફ્લેટનાં પેપર્સ કાઢ્યા અને અભ્યાસ કર્યો. બકુલની ટેલિફોન ડાયરી કાઢી તો બધા જૂના ફોન નંબરો નીકળ્યા. આજના જમાનામાં મોબાઈલ વાપરતા લોકોને ફોન નંબરોની ડાયરી બનાવવાની પડી જ ન હોય! આ તો જૂનાં જમાનાના માણસ! અને ત્યાં જ શીલાની નજર અટકી ગઈ એક નામ પર. હા, એ જ નામ, બકુલ કહેતો એ જ મિત્ર એજન્ટ..ફ્લેટ એમની મદદથી જ ખરીદ્યો હતો. શીલાએ મક્કમ મને એ નંબર ડાયલ કર્યો અને ફોર્મલ વાતચીત કરી એક વખત મળવાનો સમય નક્કી કરી લીધો. બકુલના મિત્ર હોવાના નાતે એમણે કહ્યું કે હું જ આવીને મળી જઈશ, ચિંતા ન કરશો. થોડી મિટિંગો પછી નક્કી થઇ ગયું કે સારો એરિયા અને સારો ફ્લેટ હોવાથી બે કરોડ જેવી કિંમત ઉપજી શકે એમ છે. શીલાની આંખમાં આંસુ આવી ગયા . ખબર નહી એમાં હર્ષ હતો, શોક હતો કે બકુલ પ્રત્યેના ઋણની ભાવના હતી! બહારના પેલા માળા તરફ તેણે જોયું તો હવે ચકલીના બચ્ચાનો ચીં ચીં મૃદુ અને મધુર અવાજ ગૂંજી રહ્યો છે. એનું મન નવી આશામાં, નવી દિશામાં વિચારવા લાગ્યું.

બે કરોડ! તરત જ એને દીકરી-જમાઈઓનો બદલાયેલો વ્યવહાર સમજાયો. રૂપિયા પાછળની રમત ફિલ્મી વાર્તાની જેમ સમજાઈ ગઈ. ફ્લેટની કિંમત મોટી હતી અને હાથમાં રૂપિયા આવવાને હજી તો વાર હતી અને આટલી અવગણના? તો પછી મારી જિંદગીની ખુશહાલીની સલામતી કેટલી? હવે કોઈના જીવનનું નડતર પણ નથી બનવું અને કોઈનો હાથો પણ નથી બનવું! જ્યાં સ્વમાન ન જળવાય તે રીતે તો જીવવું જ નથી! જ્યાં સુધી મક્કમ થઇ નવો નિર્ણંય જાહેર ન કરું ત્યાં સુધી સમય પસાર કરવા દે અને ફ્લેટ વેચવા માટે ઘરાક શોધવાનું અને કાગળ તૈયાર કરવાનું કામ મિત્ર એજન્ટને સોંપી જ દીધું. ચકલીના બચ્ચાનો માળો ગૂંજતો રહેતો હતો. એ પણ મનને આનંદમાં લાવે એવી પ્રવૃત્તિ કરતી થઇ ગઈ. ચકલી આવે અને બચ્ચાનો કલરવ શીલાને કંપની આપતો. એક દિવસ છાપાં જોડે એક ફરફરીયું આવ્યું. એમાં વૃદ્ધાશ્રમના વૃદ્ધો દ્વારા ભજનનો કાર્યક્રમ હતો અને જાહેર આમંત્રણ હતું. શીલાના મનમાં ઝબકારો થયો, ચારથી છનો અનુકૂળ સમય હતો. શીલાએ ત્યાં જવાનું નક્કી કરી દીધું. તૈયાર થઈને ગઈ. પોતાની ઉંમરના તેમ જ નાના અને મોટા ઘણા લોકો હતા. એને અત્યાર સુધી ટીકાપાત્ર લાગતી વ્યવસ્થા ઉત્તમ લાગી. સ્વમાનભેર જીવવાના કોડ પૂરા થાય, સરખો સંગાથ મળે અને પ્રવૃત્તિની પ્રવૃત્તિ! જીવનનો મોટો પ્રશ્ન એને સૂલઝતો લાગ્યો .અને એક વાત સમજાઈ પણ ખરી કે દુનિયામાં એના હમદર્દ પણ છે!

રસ્તો મળતો જતો હતો, રૂપિયાનું દાન અને રહેવાની વ્યવસ્થા.અનુસરવાનું જ હતું હવે. તો ઘરવખરી વફાદાર પ્રેમાળ કામવાળીને આપી દેવાની હતી. જોતજોતામાં બધા કામ નીપટાઈ ગયા. હવે હતો ખરો સમય નિર્ણયના અમલનો, એના જોવામાં આવ્યું,ચકલીનો માળો તો ખાલી પણ થઇ ગયો. બચ્ચાં ઉડતા શીખી ગયા અને ચકલી પાછી એવી જ એકલી! એને થયું મનુષ્ય જ વૃદ્ધાવસ્થામાં બાળકોની આશા કરે છે. પૃથ્વી પરના અન્ય જીવ માટે તો સંજોગ ગમે તે હોય પોતાની જાતની બધી તકેદારી  અને ખુશ રહેવાની જવાબદારી પોતે જ નિભાવવાની હોય છે, તો આપણા માટે પણ ક્યાં ખોટું છે ?

આજે એના હરકદમમાં એક જોમ હતું, કારણ એકલી પોતે શીલા નામની સ્ત્રી પોતાની આગવી ઓળખાણ સાચવીને એક નવી જિંદગી શરુ કરવા જઈ રહી હતી.જ્યાં સ્વજન અને સગા લોહીના સંબંધથી નહિ પણ પ્રવૃત્તિ અને ઋણાનુબંધથી હશે ……!

This entry was posted in અન્ય શરત. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s