અન્ય શરત (૧૧) પ્રવિણા કડકિઆ

સ્મરણ યાત્રા

“ના જીગી, આટલી બધી રાહ જોવાનું હવે શક્ય નથી. તું જાણે છે, અત્યારે તે ફ્લેટના ભાવ બહુ સારા આવે તેમ છે. તે માટે તારી મમ્મીના મરવાની રાહ જોવાની?”

પતિ અને પત્ની વચ્ચેનો આ સંવાદ મારા કાનમાં ગરમ સીસું રેડાયું હોય તેવું દર્દ આપી રહ્યા. જીગરકુમાર જીજ્ઞાસા સાથે અડધી રાતના જે વાત કરી રહ્યા હતાં તે અવાજના ભણકારા મારા કાનમાં ૨૪ કલાક ઘૂમતાં રહ્યા. કાન ઉપર બન્ને હાથ દબાવ્યા. અવાજ વધુ ઘેરો અને કર્કશ થતો ગયો. મારૂં દિમાગ કામ કરતું અટકી ગયું. ઘડીભર મનને મનાવવા લાગી, ‘મેં સાંભળ્યું એ સાચું નથી.’ પણ હકીકતને કેવી રીતે ખોટી ઠેરવી શકાય? જો કોઈએ આવું કહ્યું હોત તો મેં ન માન્યું હોત પણ આ તો અડધી રાતે મેં મારા કાનથી સાંભળ્યું હતું.

હતપ્રભ થયેલી હું તે દિવસે ટેક્સી કરીને ઘરે આવી પહોંચી. દીકરી જાણતી હતી એકવાર મમ્મી મન મક્કમ કરે પછી તેની ના ની હા ન થાય કે હા ની ના ન થાય. કોઈ પણ સમસ્યાનો હલ રડીને નહી આવે તે હું બરાબર સમજી ગઈ હતી. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી દીકરીઓને ત્યાં હતી. ઘરમાં કાંઈ ઠેકાણા ન હતાં. જે  જીજ્ઞાસા મારાં હૈયાનો હાર હતી તેની અને જીગરકુમાર વચ્ચેનો સંવાદ મને આઘાત આપી ગયો. હવે ઉમર એવી ન હતી કે મનમાં કોઈના પ્રત્યે કભાવ આવે. કિંતુ માનવ સહજ સ્વભાવને કારણે દુઃખ નહોતું થયું એમ કહી મારી જાતને છેતરી નહી શકું.

પાડોશી ખૂબ સારા હોવાને કારણે રમાબહેન ખીચડી અને કઢી આપી ગયાં હતા તે ખાધાં. ઈશ્વરે માનવને પેટ આપ્યું છે. ભૂખ લાગે એટલે ભલેને ગમે તેવા સંજોગો હોય બે કોળિયા ગળાની  નીચે ઉતરે એટલે મગજ વિચાર કરવા માટે સતેજ બને. સામાન ગોઠવવાની જરા પણ ચિંતા ન કરી. કેટલા દિવસે ઘરે આવી હતી. ભણકારાં વાગતાં હતાં કે કોઈના પગલાંનો અવાજ સંભળાય છે.

બકુલ આવીને પૂછશે, ‘કેમ છે તને? થાકી ગઈ છો? હિંમત નહી હારતી. જો તારો ઈશ્વર તારી સાથે છે. આપણા સાથે ગાળેલાં વર્ષોનો અનુભવ તારી પાસે સિલકમાં છે.  હું ભલે તારી સાથે નથી પણ પ્રેરણારૂપે તારી સંગે છું.’

બકુલનો મારા પરનો વિશ્વાસ જોઈ મારું મુખ આવી કપરી પરિસ્થિતિમાં પણ મલકાઈ ઉઠ્યું. ધરતીની શરૂઆત અને છેડો બન્ને ઘર છે. મને ખૂબ શાંતિથી નિદ્રા આવી. મારી અને બાજુવાળાની કામ કરનાર બાઈ એક હોવાથી ઘરમાં લાઈટ જોઈ તે સવારના પહોરમાં આવી ગઈ. તેને ખબર હતી ઘરમાં ચા કરવા માટે દૂધ પણ નથી. જઈને દૂધ લઈ આવી. અમે બન્ને સાથે ચા પીવા બેઠાં. મારા મોઢા પરની રેખાઓ ઉકેલવામાં તે સફળ થઈ.

‘સઘળાં બરા હાય કાય?’

મેં હસીને કહ્યું, ‘હો.’ પણ મારું હાસ્ય રૂદન જેવું તેને જણાયું.

‘બરા, બરા, ચિંતા કરું નકા. મી આહે તુમચા સંગાતી.’

બાઈના ઉષ્માભર્યા શબ્દો મારાં અંતરને સ્પર્શી ગયા.

ઘરે આવ્યાને બે દિવસ થયા. બન્ને દીકરીઓના ફોન રોજ આવતાં. તેમના અવાજમાંથી નિતરતું અલગાપણું અને લુખ્ખાપણું તરત પદર્શિત થઈ જતા હતા. મારું હ્રદય ચિત્કાર પામતું પણ કાળજું કઠણ કરી સહન કરી લેતી. મા હતી એટલે થયું દીકરીઓ છે, થોડાં દિવસોમાં ભૂલી પાછી પ્રેમ વરસાવશે. માતા અને પિતા, બાળકોની નાદાનિયત પર કદી નારાજ નથી થતાં. આ ઉંમરે કોઈ પણ જાતનું બેહુદું વર્તન પોતાના જણ્યા કાજે શોભાસ્પદ ન હોય એટલી સમજ તો મારામાં હતી.

બકુલે સામે જોઈ સ્મિત રેલાવ્યું, ‘તું, વહાલને નામે એમની વાતોમાં આવી જતી નહી. તારું ધ્યાન હવે તારે જાતે રાખવાનું છે’.

મન પાછું તે દિવસની વાતોમાં વિહરી રહ્યું. ઘરે આવી હતી પણ વિચારો પીછો છોડતાં નહી. હવે તો સલાહ પણ કોની લેવાની? હું મૂઈ ભીંત ભૂલી હતી. જો આજે બકુલ હયાત હોત તો શું કરત? મારા મને તોડ કાઢ્યો. ‘આ તો પરણેલી ઘરસંસારવાળી દીકરીઓ છે. તેમને હવે માતા પિતાનો નહી, સૌ પ્રથમ પોતાના સંસારનો વિચાર આવે. પછી તેના બદલામાં શેનું બલિદાન આપવું પડે તેની ચિંતા કરે.’

મનની દલીલ બાજી ‘ટગ ઓફ વોર’ની જેમ બન્ને બાજુ ખેંચે. ‘ખેર, ખોટી ચિંતા કરીશ અને મારું આ દુનિયામાં કોઈ નથી એવા ગાણાં ગાઈશ તો શું બકુલ પાછાં આવવાનાં હતાં?’

સ્પષ્ટ જવાબ હતો,”ના”.

‘તો શાંતિથી વિચાર કર કે આ સમસ્યાનું હલ કઈ રીતે કાઢવું.’

એ તો સારું હતું કે પૈસાનો કારોબાર બધો મારા હાથમાં હતો. બન્ને દીકરીઓ પરણીને સાસરે ગઈ પછી બકુલે બાજુમાં બેસાડી મને બધું સમજાવ્યુ હતું. ઘરનાં કાગળિયા, બેંકના ખાતામાં પૈસા, લોકરની ચાવી બધી વસ્તુઓની મને ખબર હતી. વળી થતું, આ બધી માયાને હવે મારે શું કરવી છે? બકુલ સાથે શું લઈ ગયા અને હુ શું લઈને જવાની? શાંતિથી બેસીને હવે આ જીવનનો કોયડો સુલઝાવવો પડશે. ૭૧ વર્ષની ઉમરે કાંઈ અમસ્તા વાળ સફેદ નહોતાં કર્યા. દરેક પ્રશ્નો સુલઝી ગયાં પછી સાવ સરળ જણાય પણ જ્યાં સુધી તેનો નિવેડો ન આવે ત્યાં સુધી એમ થાય કે હવે શું?

ગઈકાલે રાતના સ્વપ્નામાં ચાર ભૂલકાં આવ્યા. હમણાંથી તેમના મમ્મી અને પપ્પાનું આવવાનું ઓછું થઈ ગયું હતું એટલે તેઓ પણ મળી શકતાં નહી. નાનીએ સ્વપ્નામાં કવન અને પવનને ભણાવ્યા, ચિરાગ મોટો હતો, પણ બેલા ખોળામાંથી ઉતરવાનું નામ લેતી ન હતી. ખૂબ વહાલ આપ્યું. તેની ભાવતી ગોળપાપડી ગરમાગરમ બનાવીને ખવડાવી ત્યારે માંડ શાંત થઈ.

‘નાની, તું કેમ આવતી નથી?’

‘નાની, તારા વગર અમને આટલું વહાલ કોણ કરે?’

‘નાની, મમ્મી અને પપ્પા તો બસ આખો વખત અમને નેની પાસે મૂકી કાં તો પાર્ટીમાં જાય અથવા મુવીઝમાં.’

‘નાની, તું અમને રામાયણ અને મહાભારતની, પેલા બાળ કનૈયાની વાતો કરતી હતી એવું હવે કોઈ નથી કરતું.’

આજે સવારે મારી આંખ ખૂલી ત્યારે ખૂબ સુસ્તી હતી પણ રાતનું સુહાનું સ્વપનું સવારે વાગોળવાની મઝા માણી. બાળકો જાણે મારી ચારે બાજુ વિંટળાઈ વળ્યાં હતાં.

આજે રવિવાર હતો. બન્ને છોકરીઓને ઘરે આવવા ફોન કર્યા.

જીજ્ઞાસા કહે, ‘મા, આજે બન્નેને બર્થ ડે પાર્ટીમાં જવાનું છે’.

આશા તૈયાર થઈ ત્યારે એના પતિદેવ બોલ્યા, ‘ભૂલી ગઈ, આજે તો કવન અને પવનને ટેનિસના ક્લાસ છે. પાછા આવશે ત્યારે તો થાકી ગયા હશે’.

મને બધું ફોન ઉપર સંભળાતું હતું. સામાન્ય વાત કરીને ફોન મૂકી દીધો. આજે હવે ખરેખર મને લાગ્યું ‘ હું પરાઈ થઈ ગઈ છું’. તેમ છતાં મનમાં જરા પણ કડવાહટ ન રાખ્યો. આખરે હું મા છું. બાળકોને જુવાની હોય, ઈશ્વરની દયાથી પૈસેટકે સુખી હોય, છોકરમત કરે. તેમના બાળકો મોટાં થશે ત્યારે બધું સમજશે.

આજનો મારો દિવસ ખૂબ સરસ જવાનો છે એવું સવારથી લાગતું હતું ત્યાં જ કવન અને પવન બન્ને ભાઈઓનો ફોન આવ્યો. ફોન ઉપર આમંત્રણ આપ્યું, ‘નાની મંગળવારે તૈયાર રહેજો. અમારી સ્કૂલમાં વાદવિવાદ સ્પર્ધા છે. અમે બન્ને ભાઈ એક બીજાથી વિરૂદ્ધપક્ષમાં છીએ. અમારું મન હતું નાની કે તું ન્યાયાધીશ બને પણ સ્કૂલના પ્રિન્સીપાલે કહ્યું વિદ્યાર્થીઓના સગાં ન્યાયાધીશ ન બની શકે’.

કવન જરા લાડલો હતો. ‘નાની, ત્યાં ભલે તું ન્યાયાધીશ ન બને પણ અમારા બન્નેમાં કોણ સરસ બોલીને દલીલ કરે છે એનો ફેંસલો અમે તારી ઉપર છોડવાના છીએ.  નાની, છના ટકોરે અમે બન્ને ભાઈ, મમ્મી અને પપ્પા સાથે તને લેવા આવી પહોંચશું. તૈયાર રહેજે, હોને?’

મારા મનથી આજે સોનાનો સૂરજ ઊગ્યો. બકુલને હમેશા ગમતું જો હું વાદળી કલરની સાડી પહેરું તો. આજે તેના ફોટા સાથે લવારો કરી રહી. ‘બકુલ, જુઓ તો ખરા, આપણાં દૌહિત્રોએ મને ન્યાયાધીશ બનાવી દીધી. મારે ન્યાય કરવાનો છે.’

મંગળવારે તૈયાર થઈને બેઠી હતી. ૭૧ વર્ષની ઉમરે આ નાટક ભજવવાનું હતું. સભા સ્થળે ગઈ. બન્ને બાળકો મને પગે લાગીને ગયાં. ઉગ્ર ચર્ચા ચાલી રહી હતી. વિષય હતો, “વડીલો પ્રત્યે બાળકોની ફરજ”. બન્ને પક્ષે જોરદાર દલીલ અને સમર્થન કર્યાં. મારૂં મન તો કવન અને પવનનાં મંતવ્યોમાં પરોવાયું. બન્ને બાળકો પર ગર્વ થયો. તેમના માટે સુંદર કાંડા ઘડિયાળ લાવી હતી. ગાડીમાં ઘરે જતાં બન્નેએ મારો અભિપ્રાય પૂછ્યો. ખુલ્લા દીલે બન્નેને નવાજી તેમની ભેટ આપી. આશા અને આતશકુમાર પણ ખુશ થયા.

‘મમ્મી, ચાલ ઘરે. થોડા દિવસ રોકાઈ જજે.’ આખરે મારું લોહી બોલી ઉઠ્યું.

‘બેટા, આજે નહી, ફરી કોઈક વાર આવીશ. હમણાં તો ઘરે જઈશ.’

એક વસ્તુ મારી આંખ અને હ્રદયે સાથે નોંધી. દીકરી અને જમાઈ બન્ને ખૂબ ઈજ્જત તથા સન્માનની ભાવના સાથે મારી જોડે વર્ત્યા હતાં પણ દિલ માનતું ન હતું.. બધું જાણે ઉપરછલ્લું લાગતું.

કોઈક વાર તબિયતને કાંઈ થાય બાકી ૭૧ વર્ષની ઉમર પ્રમાણે શરીર કહ્યામાં રહેતું. બકુલ વગર જાણે તેઓને એમ થતું કે મમ્મી અમારે માથે પડી છે. સાચું પૂછો તો હું તેમના ફેરા ખાતી. તેમની પાસે ન છૂટકે મારે કોઈ કામ ચિંધવાની પરિસ્થિતિ આવતી.

જીજ્ઞા અને આશા બન્ને સંપી ગયા હોય એવું મને લાગતું. આમ પણ ,”હું હવે ખર્યું પાન”. મારી પેલી મનોરમા કહેતી, ‘તું નસીબદાર છે. આજના જમાનામાં તો દીકરીની મા રાણી, ઘડપણમાં મહારાણી.” પણ અહીં તો કાંઇ અવળું જ જણાતું હતું. લોકોને મોઢે સાંભળ્યું છે દીકરા-વહુ ચાકરી ન કરે. પણ અહીં તો દીકરી અને જમાઈ મિલકત પર નજર ટાંપીને બેઠા છે.

હું હવે કેટલા યુગ જીવવાની. મારા મર્યા પછી તેમનું જ છે ને. ભલે દીકરીઓ મને અળગી માને. મારા માટે તો બન્ને સરખી છે. હરીફરીને બે દીકરીઓ તો છે. તેમને દુ:ખ નહી થતું હોય, આવા પરાયા વર્તન માટે અને તે પણ પોતાની જન્મદાત્રી સાથે? મનને ખૂબ સમજાવ્યું. પણ બન્ને દીકરીઓ જે રીતે મારી સાથે વર્તન કરી રહી હતી .તે પરથી લાગ્યું કે તેમ નહી હોય. કારણ તો અમારા બધાની વચ્ચે સ્પષ્ટ હતું, ‘મા, તારો ફ્લેટ વેચી અમારી સાથે રહે’. તેનો મતલબ એટલો કે ‘ફુટબોલની જેમ આ ઘરેથી પેલા ઘરે જા, તને કહેવાનું નહી કે ક્યારે? અમારી મરજી પ્રમાણે.’

મારા પ્રશ્નનો જવાબ ખોળવા પ્રયત્નશીલ બની. શા માટે મારે એવું જીવન જીવવાનું? બકુલ હવે ગેરહાજર છે એટલે? નથી મારે તેમની પાસે ઘર ખર્ચ માટે ફૂટી કોડી માંગવાની. માંદી સાજી થાંઉ તો બે બાઈ વધારે રાખી શકું તેવી તૈયારી છે. ભલુ થજો આજે બકુલ મને મૂડી આપીને ગયો છે. પૈસા ન હોત તો મારા શું હાલ થાત?

મને જરા પણ ચેન પડતું નહી. આમ પણ મારી જરૂરિયાત ખૂબ થોડી હતી. છેલ્લા અઠવાડિયાથી મનોમન કાંઈક નિર્ધાર કર્યો. આમ અસહાય સ્થિતિમાં જીવવું ખૂબ કપરું છે. દીકરીઓ અને જમાઈઓ ભલે ગમે તે ચાહે, મારે કોઈના ઓશિયાળા થઈ જીવવું નથી. જો મારે તેમની ખફા સહન કરવી પડે તો તે મંજૂર છે, પ્રેમમાં સોદો મંજૂર નથી. પ્રેમ તો પર્વતમાંથી નીકળતાં ઝરણા જેવો નિર્મળ હોય. જ્યાં માત્ર સ્વાર્થની ગંધ હોય તેવી સોદાબાજી કઈ રીતે સહન થાય? આંખ બંધ કરી ગહન વિચારોમાં ડૂબી ગઈ. પછી મુખ પર પરમ શાંતિ પ્રસરી ગઈ.

This entry was posted in અન્ય શરત. Bookmark the permalink.

One Response to અન્ય શરત (૧૧) પ્રવિણા કડકિઆ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s