અન્ય શરત પ્રકરણ ૪ અર્ચિતા પંડ્યા

સ્મરણ યાત્રા

ડોરબેલ વાગી ને શીલાબેનની છાપું વાંચવાની પ્રવૃત્તિ પર બ્રેક લાગી.

“આજે કેટલાં મોડાં આવ્યા? હવે જુવાનિયા જેટલું કામ કરવાનું છે? ”

……અને બકુલભાઈ તરફથી અણધાર્યો પ્રતિભાવ આવ્યો. યુવાન વયના રંગીન પતિની માફક સાડીનો છેડો હાથમાં લઈ લીધો. શીલાબેનના મુખ પર આ ઉંમરે પણ શરમની લાળી છવાઈ ગઈ.

.”લાજો હવે, હવે નાના નથી આપણે!”

“તો મોટા પણ ક્યાં થઈ ગયા છીએ? હજુ કાલે તો સંસાર માંડ્યો છે! ”

.બકુલભાઈની આ અદા પર હસી પડીને સાલ્લો છોડાવીને શીલાબેને રસોડા તરફ લગભગ દોટ મૂકી. ….

“જમવાનું પીરસી દઉં? આજે બહુ મોડાં થઈ ગયા. દવા તમારી લઈ લીધી તમે?” “હા, પણ બધું ગરમ ન કરીશ. ખાલી રોટલી ને શાક જ જમીશ. પાછું એક કામે બહાર જવું છે.” “અરે, પાછા બહાર જવું છે?  જંપો ને હવે? કયા કામે જશો?”

“એક ફ્લેટ જોવા જવું છે, અત્યારે જ મેળ પડશે.”

“ફ્લેટ? કોના માટે ?”

“આપણા માટે વળી.”

“અરે, તમને શું થઈ ગયું છે? અહીં ચાલમાં કેટલો આનંદ છે! આપણને ફ્લેટની શી જરૂર છે ? વળી જ્યારે આતશકુંમારે અગાઉ આ વાત કરી હતી ત્યારે તો તમે જ ના પાડતા હતા. હવે કેમ વિચાર બદલ્યો?”

“તે વખતની વાત જુદી હતી. ત્યારે મારી પાસે સવલત ન હતી. હવે જ્યારે તેમ થયું છે તો ભવિષ્યનો પણ વિચાર કરી મેં આ નિર્ણય લીધો છે. તું નહીં સમજે શીલા. બસ મારી આ એક જ ઇચ્છા છે તેના પર પાણી ન ફેરવી દે.”

“તમે ય ……મારી બોલતી બંધ કેમ કરવી તે તમે બરાબર જાણો છો!”

“તું જમી? ચાલને, ક્યાં જાય છે ?”

“હા, અધૂરું જમી પાછા બહાર જવાનું કહો છો તો છાશ બનાવી દઉં. તાપમાં જવાનું છે તો સારું રહેશે.”

“રસોડાની રાણીનો જે હુકમ! પણ સાંજે તારા હાથનાં વઘારેલા દાળભાત મળશે ને?”

“અરે હા હા, ચોક્કસ. પણ બહુ થાકી જાવ એટલું કામ ન કરો. મને તમારી ચિંતા થાય છે.”

“ચિંતા મારે કરવાની રાણી, તારે નહીં. તને એક સુંદર ફ્લેટમાં લઈ જવી છે મારે.”

“નથી લાગતું કે તમે થોડી વધારે હિમ્મત કરી રહ્યા છો?”

“શીલા, ચિંતા ન કર. ઈશ્વર માર્ગ બતાવે છે તો મંઝિલ પણ આપશે.”

“તમારી બહુ જૂની આદત છે, તમે કોઈનું સાંભળતાં જ નથી!”

“શીલા, તને ખબર છે, મારો માંહ્યલો ઉપડે પછી હું કોઇનું સાંભળતો નથી. ઇશ્વરે જે રીતે ઇચ્છ્યું હોય તે રીતે જ આપણી પાસે કામ કરાવે છે.”

ખબર નહિ પણ કેમ શીલાબેનની આંખમાં થોડાં ઝળહળિયાં આવી ગયાં અને બકુલભાઈ એ જોઈ થોડાં ખમચાયા. કોઇ વિચાર આવી ગયો હોય એમ ચિંતાથી કહેવા લાગ્યા,.”શીલા, તું વધારે પડતી લાગણીશીલ થઈ ગઈ છે. થોડી હિંમત રાખતાં શીખ. આટલું આળું મન સારું નહી”

.આ સાંભળી શીલાબેનની આંખમાંથી ઉલ્ટા ડળક ડળક આંસુ પડવા લાગ્યાં. .

.”ઉંમર થઈ કે પછી મારી દીકરીઓ વિનાનાં માળામાં હું સૂની પડી ગઈ છું ….ખબર નથી પડતી.”

બકુલભાઈ સમજાવતાં હોય એમ બોલી ઉઠ્યાં, “શીલા, આપણે બે દીકરીઓ જ છે. પરણાવી દીધાં પછી આપણી જોડે થોડી રહી શકવાની હતી?”

.”બકુલ, મા છું અને આખી જિંદગી દીકરીઓમાં જ જીવ રહ્યો છે એટલે શું કરું ?”

.”શીલા, દીકરીઓ અને જમાઈઓ આનંદ કરે એ જ આપણાં માટે સાચું સુખ.”

“હા, સાવ સાચી વાત. પણ લક્ષ્મીનારાયણ જેવા જમાઈનું કંઈ સૂચન થાય કે સલાહ આપે ત્યારે મન વિચારે ચડી જાય છે.”

“હું સમજું છું પણ આપણે આપણી ખુમારી નહીં છોડવાની. મારી સલાહ માનજે. ઇશ્વર એનો રસ્તો જરુર કાઢશે.”

“એમ તો તમારી શીલાને તમે ઓળખો જ છો ને?”

“હા,તારી પર પૂરો ભરોસો છે, દરેક સંજોગોમાં તું મારી પડખે અડીખમ રહી છે અને કોઇ પણ સંજોગોમાં સાંગોપાંગ પાર પણ ઉતરશે.

“હા, બકુલ તમે પડખે હો તો શું ચિંતા છે? પણ સાચું કહું? આજકાલ તો મને તમારી ચિંતા થાય છે!”

“કેમ?” આછું હસતાં બકુલભાઈએ પૂછી લીધું.

“તમે આ ઉંમરે આટલી દોડાદોડ કરો છો તો તમે થાકી નથી જતાં?”

હસીને બકુલભાઈ બોલ્યાં; “થાકે મારાં દુશ્મન! જો નસીબે યારી આપી છે તો થોડી વ્યવસ્થા એવી થઈ જાય કે ભવિષ્યની આગોતરી તૈયારી થઈ જાય! શીલા, સમાજનું ઋણ ચૂકતે થઈ જાય અને તું પણ સલામત અને સુરક્ષિત સ્થિતિમાં ……”

“આ શું બોલ્યાં બકુલ તમે?.તમે મને ખૂબ સુખ અને બધી જ સગવડ આપી છે. આપણું આ ચાલીનું ઘર મારા માટે તો સ્વર્ગ સમાન છે!”

” શીલા, તારા ભોળપણ અને સાદગીની જ મને ચિંતા થાય છે. થોડો આરામ કર હું હમણાં જ દોઢેક કલાકમાં આવું…”

“તમે કહેતાં હો તો હું તમારી સાથે આવું.”.

.”ના, આપણે પછી સાથે જઈશું, અત્યારે મારો એક મિત્ર મારી રાહ જોઇ રહ્યો છે એની જોડે જઈને ગમે તો પછી પાકું કરી આવું. આપણે બંને પછીથી જઈશું.”

“તમે ધાર્યું હોય એ જ કરશો ….”

બકુલભાઈ સાંભળ્યું ન સાંભળ્યું કરી નીકળી ગયા.

થોડું ઘરનું કામકાજ આટોપીને શીલાબેન આડા પડખે થયાં પણ એમનું મન વિચારે ચડી ગયું હતું. બકુલના મનમાં શું ચાલી રહ્યું છે? જમાઈઓ આ ચાલી વિષે બોલ બોલ કરે છે એથી ખોટું લાગ્યું હશે? ફ્લેટ મોંઘો નહિ પડે? નાણાંની વ્યવસ્થા વિષે વિચાર્યું તો હશે જ પણ તો ય કોણ જાણે કેમ જીવ ઊંચો થઈ જાય છે.

અચાનક ફોનની ઘંટડીએ શીલાબેનના વિચારો તોડ્યા.

“હલ્લો, હા બેટા, બોલ. પપ્પા તો બહાર ગયા છે. કંઈ કામ હતું?”

“મા, પપ્પા કેટલાં ખર્ચા કરે છે? જરા સમજાવને?”

“તને ખબર તો છે બેટા, મેં આજ સુધી તારા પપ્પાને કંઇ કહ્યું નથી”

“તારા જમાઈ ટીકા કરે છે એટલે કહું છું.”

“બેટા, ટીકાથી બહુ ગભરાવાનું નહીં. દરેક પોતાના વિચારો પ્રમાણે હિત જુએ, પણ આપણું જીવન એ આપણી જ જવાબદારી. તારા પપ્પાનું મન બોલે છે તો એમાં ઇશ્વરની ઇચ્છા સામેલ હશે જ”

“મા, અમુક વાત તમને લોકોને સમજાતી જ નથી. દુનિયાદારીથી ક્યાંય દૂર છે તમારો આદર્શવાદ.”.

“બેટા, આખી જિંદગી તારા પપ્પાના નિર્ણય પર ભરોસો રાખ્યો છે ને રાખીશ.”.

“મા, મને તો કંઈ સમજાતું નથી. …બીજો ફોન આવે છે, પછી વાત કરીએ”

શીલાબેન વિચારમા પડ્યા. નવી પેઢીની સમજણ અને પ્રશ્નો આપણી સમજ અને પ્રશ્નોથી વિપરીત હોય છે. મારી જિજ્ઞાસા અને આશા, સાથે જ ઉછરેલાં છે પણ વિચાર વર્તનમાં ફરક આવી જાય છે. તો બે જમાઈમાં ફરક હોય તેની શું નવાઈ!

ડોરબેલ રણકી. બકુલ આવી ગયા માની દરવાજો ખોલ્યો. બકુલભાઈના ચહેરા પર થાક તો વરતાતો હતો પણ એક પ્રકારનો આનંદ પણ દેખાતો હતો. પાણીનો ગ્લાસ આપતા આપતા પૂછ્યું, “કેવું રહ્યું?”

બકુલભાઈ બોલી ઉઠ્યા, “શીલા, તને મારા મનની વાત કરું છું. ફ્લેટની જગ્યાથી મારું મન ખૂબ પ્રફુલ્લિત થયું છે. એ જગ્યા પર ઊભા રહેતાં જ ત્યાંનાં સ્પંદનો મને જાણે ત્યાં જકડી રાખતાં હોય એવું લાગતું હતું. તું જોઇશ તો તને પણ ગમશે જ.”

શીલાબેનના કપાળ પર ચિંતાની લકીર ઊપસી આવી અને બોલી ઊઠ્યા, “બકુલ, દૂર પરામાં ફ્લેટનો વિચાર કરો છો પણ  તમે રૂપિયાનો વિચાર કર્યો છે ખરો ?”

“શીલા, ચિંતા નથી. આ ચાલના ભાવ ખાસ્સા ઊંચકાયેલા છે. બધું બરાબર થઇ રહેશે.”

શીલાબેન તેમ છતાં દુઃખી હતા. “અરે, આપણને આ વડીલોપાર્જિત જગ્યા સાથે કેવો નેડો છે? આ જગ્યા છોડી આપણે શું કામ જઈએ? કેટકેટલી યાદો આ ઘર સાથે સંકળાયેલી છે?”

“શીલા યાદો તો આપણી સાથે જ હોયને? તે આપણાં દિમાગ સાથે હોય, ઈંટ અને પથ્થર જોડે નહીં, ભવિષ્યનો વિચાર કરવાનો, ભૂતકાળનો નહિ …..”

“તમારા વિચાર આટલા ક્યાંથી બદલાઈ ગયા?

“શીલા, હું વિચારીને જ આ કરી રહ્યો છું. એક સારા પરાંમા સારો ફ્લેટ રહેઠાણ તરીકે હોય એ ખૂબ જરૂરી છે હવે! દીકરી, જમાઈ આવતા વિચાર કરે છે તો તેમની નજીક હઈશું તો આ ઉંમરે હવે તેમનો સાથ વધુ મળશે જે જરૂરી છે.”

શીલાબેન ઊંડા વિચારમાં પડી ગયા. નક્કી કર્યું કે બકુલ કહે છે એમ ફ્લેટ હું જોઈ જ લઈશ. એમનું મન ઉપડી રહ્યું છે તો એની પાછળ પણ કોઈ કારણ હશે. જે ઈશ્વરેચ્છા. એમ વિચારીને દિવસનું કામકાજ તો પૂરું કર્યું પણ મનમાં મૂંઝવણ વધવા લાગી એટલે ઈશ્વરના જાપ શરૂ કરી દીધા અને મનને સ્વસ્થ કરવાના પ્રયત્ન કરવા લાગ્યા .

જીવનમાં કેવું છે? જ્યાં સુધી જીવનનું કેન્દ્ર આપણે હોઈએ ત્યાં સુધી શાંતિથી જીવી નથી શકાતું. સમય પાણીના રેલાની માફક નીકળી જાય છે. કેન્દ્રમાં હોવાની અનુભૂતિ, સુખ કે માન મરતબાની તાકાત માણીએ, અનુભવીએ એ પહેલા તો મોટા થઇ ગયેલા છોકરાઓ આપણને કેન્દ્રથી દૂર ધકેલવાના મિજાજમાં આવી ગયા હોય છે!

ચક્કીની જેમ પીસાતી જિંદગી અને વડીલોની કુટુંબ પ્રત્યે કઈ કરી છૂટવાની તમન્નાને સમજવાને બદલે એમને એ રોજિંદા ઉભા કરેલા સંઘર્ષથી વધારે કઈ નથી લાગતું, કારણકે હજી વાસ્તવિકતાથી દૂર અને શક્તિના ગુમાનમાં રાચતી નવી પેઢી આપણી વીતી ગયેલી વાતોને અલગ દ્રષ્ટિકોણથી જ જુએ છે .

બકુલની વિચારધારાને આખી જિંદગી સહયોગ  આપ્યો છે અને હજુ આપતી જ રહીશ એવો શીલાબેનનો દ્રઢ નિર્ધાર હતો. બકુલ ઉપર એક માનવ તરીકે ગૌરવ થાય એવું  વ્યક્તિત્વ હતું. જીવનના તડકાછાંયડામાં સ્વસ્થ રહી હિંમતપૂર્વક જીવન જીવવું તે તેમનો ધ્યેય હતો અને શીલાબેનની પાસે પણ એ જ અપેક્ષા તેઓ રાખતા. બાળકોને સતત પ્રેમ અને શિક્ષણ આપવું અને છતાં એક અલગ વ્યક્તિત્વ તરીકે વિકસવા દેવા એવું બંને માતાપિતાનું માનવું હતું .અને બાળકોની જીદ કે ગેરવર્તન સામે પોતાના વ્યક્તિત્વનો હ્રાસ થઈ ન જાય એવી પણ તકેદારી રાખવાની હતી. અંતે જીવન એ ઈશ્વરનો પ્રસાદ છે, એની ગરિમા પણ જાળવવી જરૂરી છે ને?

દિવસો વીતતા ગયા. ચારધામ જાત્રાનો આનંદ …સાથી પ્રવાસીઓને ચાંદીના સિક્કાનું યાદગીરી રૂપે વિતરણનો આનંદ અને નવા ફ્લેટની ફેરબદલનો આનંદ …..ઝોળી ખૂબ ખુશીથી ભરાઈ ગઈ. દિવસો ખૂબ ઝડપથી વીતી ગયા. નાના મોટા કામ મિત્રોની મદદ અને બાળકોના સહકારથી ઉકેલી શકાયા. બધુ હેમખેમ પાર પડ્યું .

અને એ દિવસ આવી ગયો નજીક જયારે ચાલીનું મકાન કાયમ માટે છોડી દેવાનું હતું. બકુલભાઈ મક્કમ મને બધું ખાલી કરી રહ્યા હતા પણ શીલાબેનની આંખમાંની અશ્રુધારા અસ્ખલિત વહી જતી હતી.

નવા ફ્લેટમાં પ્રવેશ કુંભ મૂકીને થયો. દીકરીઓ, જમાઈઓ, બાળકો અને નજીકના થોડા મિત્રો વચ્ચે એ શુભ પ્રસંગ ઉજવાયો. મુંબઈના સારા પરામાં બે બેડરૂમનો ફ્લેટ હોવો એ ઘણું સારું કહેવાય એવી સૌની લાગણી હતી. દીકરીઓ નવા ઘરે રાત રોકાઈ .આખું કુટુંબ સાથે રહ્યાં એ પણ એક સુખદ અનુભવ હતો. નવા ફ્લેટમાં બકુલભાઈ અને શીલાબેન નવી જગ્યાથી ટેવાઈ જવા લાગ્યા .

એક રાતે……..

“બકુલ, થોડો વધારે થાક લાગી ગયો નહીં?”

“હા, વાત તો તારી સાચી, પણ નકકી કરેલાં કામ તો પતાવ્યે જ છૂટકો, ખરૂંને?”

“બહુ રઘવાટ ન કરશો. બાકીના કામ પછી થશે.”

“મને ‘પછી’ ઉપર રાખવાનો જીવ જ ન ચાલે શીલા.”

“અને તમને આમ ખેંચાઇ જતાં જોઇ મારો જીવ બળે છે.”

બકુલભાઈને શીલાબેન પર ખૂબ પ્રેમ આવ્યો. એ માથે હાથ ફેરવવા લાગ્યા. નવા મકાનની છત તાકતાં બંને જણ ભૂતકાળનાં સ્મરણપટને વાગોળતાં વાગોળતાં સૂઈ ગયા.

સવાર પડી. શીલાબેનની આંખ ખૂલી તો જોયું કે બકુલ હજી સૂઈ રહ્યા છે. નિયમ પ્રમાણે દૂધની થેલી બહાર ટાંગેલી જ હશે ભૈયાએ, એમ વિચારીને ઉભા થયા.

“કેવા થાકી ગયા છે બકુલ. હવે આ કાઈ ઉંમર છે દોડવાની? ચા બનાવીને જ ઉઠાડું.”

.શીલાબેન કામે વળગ્યા. દાતણ કરી ચાલમાંથી લાવેલ તુલસીને પાણી પાયું. માટલું વીછળ્યું અને ભગવાનની સ્તુતિ ગાતાં ગાતાં ચા બનાવી અને બકુલભાઈને ઉઠાડવા બેડરૂમ તરફ ગયાં.

“બકુલ, ચા થઇ ગઇ છે હોં! નથી ઉઠાતું કે શું? પગ દુ:ખે છે, દબાવી આપું? અરે, બકુલ, ઉઠતાં કેમ નથી?”

બકુલ, બકુલ. …..બકુલ….!! શીલાબેનનો અવાજ  ફાટી ગયો કારણ બકુલભાઈનો શ્વાસ સ્થિર થઇ ગયેલો. એમને હલબલાવવાથી ડોકું નમી ગયું. શીલાબેન સખત મૂંઝાયા, રડી પડ્યા. દીકરીઓને ફોન કર્યો .અને બકુલભાઈના મિત્રને ફોન કરી ડોક્ટરને બોલાવ્યા.

એ પછીનો અડધો કલાક એટલે જાણે કે વીજળી પડી. ઘરમાં  બધા ભેગા થઇ ગયા. બધાના મોં ઉતરી ગયા. અનહદ દુઃખ આવી પડ્યું. શીલાબેનને સમજણ નહોતી પડતી કારણ હૃદય તો ફૂટી ફૂટીને રડવા જીદ કરતુ હતું પણ મન કહેતું હતું કે ઉંમરમાં હવે બધા એમનાથી નાના છે, ઘરની ધરોહર બકુલ હવે સૌની વચ્ચે નથી …..હવે વડીલ હું કહેવાઉં ….હું જ જો રડીશ તો છોકરીઓ ગભરાઈ જશે. કસોટી કરે છે આ ઈશ્વર. શ્વાસ સાબૂત રાખ્યા પણ ઓક્સિજન જ છીનવી લીધો.

સગાવ્હાલા એકઠા થશે, મૃત્યુને છાજે એવી બધી તૈયારીઓ થશે, શીલાબેન શૂન્યમનસ્ક થઈ ગયા. સાથે રહેવું એક આદત માત્ર નહીં જરૂરિયાત બની જાય છે, એને જીવનનો ટેકો કહેવાય. ઘડપણમાં એકબીજાનો જ સહારો ગમે, ત્યારે આ વિયોગ સહન કરવાનો આવી ગયો. કુદરત ક્રૂર પણ થઈ શકે છે, એમના વિના હું જીવીશ કેવી રીતે?

સહુ સગા સધિયારા રૂપે આવી લાગ્યા. પિયર, સાસરી ….બધા જ. પણ જીવનની મોટી મૂડી તો ચાલી ગઈ, લૂંટાઈ ગયા કરતારના હાથે જ. નવેસરથી જીવન જીવવા, નવા ફ્લેટમાં સાથે રહેવા બકુલ હયાત જ ન રહ્યા. પણ ઈશ્વરની મરજી સામે સહુ કોઈ લાચાર છે.

હવે સ્વસ્થ થવા સિવાય છૂટકો નહોતો. ઘણી વખત ઠપકા રૂપે, શીખ રૂપે, વાતચીત સ્વરૂપે બકુલે કોણ જાણે કેમ પણ મને શીખવાડ્યું જ છે. શું ખરેખર એમને અણસારો મળી ગયો હશે? ભલે એ મારી સાથે નથી તો કઈ નહીં પણ અંતરમાં તો છે જ. બસ, એ સ્મૃતિને સહારે જીવવું છે.

ડાઘુઓએ વિદાયની તૈયારી કરી લીધી અને ચિરવિદાયનો સમય આવી ગયો .

શીલાબેનના  પગ નીચેથી  ધરતી સરકી ગઈ. જીવ નીકળીને દૂર ચાલ્યો જતો હોય એવું લાગતું હતું પણ ઈશ્વરેચ્છાથી જ જીવ નીકળે કે પછી શું ઈશ્વરેચ્છા છે તેથી જીવ નીકળતો નથી? કેવી મજબૂરી…પાંદડું પણ એની ઈચ્છા વિના ન ફરકે…એટલે જ તો મનુષ્ય ઈશ્વરની કઠપૂતળી છે ને?

 

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s