અન્ય શરત ૩ વિજય શાહ

સ્મરણ યાત્રા

અન્ય શરત ૩ વિજય શાહ

બન્યું એવું હતું કે સૌ માણસોને સારા માનનારી હું એવું જ માનતી હતી કે જ્યારે તમે કોઇને ના નડો ત્યારે સૌ તમને પણ ના નડે. પણ મને ખબર નહોંતી કે કોઠીમાં ભરેલ સત્કર્મોનાં ધાન એક દિવસ ખુટતા હોય છે. નવા સત્કર્મોનાં પુણ્યો પાકે તે પહેલા ભવાંતરનાં જુના પાકેલા માઠા કર્મો પણ પાકીને તમને પરિણામ આપી જઈ શકે છે. કર્મનું ગણિત આમેય મારા જેવી સીધી નારીને ક્યાં સમજાય?

મુંબઈની ચાલના ભાવો ઉંચકાવા માંડ્યા હતા. હું કે બકુલ તેનાથી બહુ પરિચિત નહોંતા પણ તે દિવસે એન્જીનીયર જમાઇ બાબુ બોલ્યા “અમારી નજીક જુહુમાં નવી કોલોની થાય છે. ભાવો ઓછા છે. એક ફ્લેટ નોંધાવી દો. અમારી નજીક હશો તો આશાને પણ રાહત થશે અને અમારે ભુલેશ્વર સુધીનો ધક્કો નહીં.”

બકુલ કહે, “ભાઇ મને તો આ વારસાગત જગ્યા જ ગમે. જ્યાં મારા માબાપની હાજરી સતત લાગે અને નવા ફ્લેટમાં કાળાધોળાનો વહીવટ મને તો કાયમ જોખમી લાગે.”

હું ત્યારે બોલી, “આતશકુમાર, તમને અને આશાને જ્યારે જરૂર હોય ત્યારે કહેજોને. આ ઘરને તાળું મારીને તમારે ત્યાં.”

“ના. આ તો આખી જિંદગી તમે સંકડાશમાં રહ્યા છો એટલે થયું કે તમે પાછલી ઉંમરે થોડુંક મોકળાશનું સુખ માણો.”

“સાથે સાથે આવનારી ત્રીજી પેઢીનું બચપણ પણ માણો.” આશા એ પોતાનો સુર પુરાવ્યો.

મેં બકુલને જ સાથ આપ્યો..” ના રે, અહીં બધુ સહજ. નીચે ઉતરીએને હાથવગુ. જ્યારે કોલોનીમાં તો કોણ જાણે કેવોય આડોશપાડોશ આવે. માંસ મચ્છી રાંધનાર બંગાળી આવે કે આપણે જેમની ભાષા પણ ના સમજીયે તેવો કોઇ સાઉથ ઇંડીયન પણ આવે. જ્યારે અહીં તો ત્રણ ત્રણ પેઢીઓનાં જાણકારો. સૌની સાથે વાટકી વહેવાર અને સૌથી મોટી વાત પાછલી ઉમરે કરવાના ધરમધ્યાન માટેનાં મંદિરો સહેજ ચાલીયે ને મળે.”

આતશકુમારે છેલ્લો મમરો નાખતા કહ્યું, “હું તો મારા ઘર સાથે તમારું ઘર પણ થાય તેથી કહેતો હતો.. પછી તમારી મરજી.”

બકુલ કહે, “ભાઇ, દલાલીની આવક અમારી અનિશ્ચિંત અને બેંકનાં હપ્તા ના ભરાય તો તકલીફ થાય. વળી મારે તો કોટન માર્કેટ દસ ડગલા જ દૂર જ્યારે જુહુથી મારે કામે આવવું હોય તો ટ્રેનમાં કલાક થાય. ના ભાઇ, મોકળાશનું સુખ બીજી બધી ઘણી રીતે ભારે પડી જાય. તમે તો જાણો છો કે 58 તો થયા અને હવે જીવવું કેટલું કે નવા પરિવર્તનો લેવા અને પાછલી ઉંમરે ટ્રેનમાં ધક્કા ખાવાનાં? ના ભાઇ ના, અમે બે ના હોઇએ ત્યારે તમે બે બહેનોને યોગ્ય લાગે તેમ કરજો.”

અમારા બંનેની “ના” સાંભળીને કચવાતા મને તેમણે પ્રયત્ન છોડ્યો. આમેય નવી પેઢીને જે દેખાતુ હોય છે તે જુની પેઢીને ક્યાં ક્યારેય દેખાતુ હોય છે? અને તેથી તો જનરેશન ગેપ દર ૨૫ વર્ષે ડોકિયા કરતો હોય છે.

રૂનો સટ્ટો જામતો જતો હતો. જો કે બકુલ દલાલનો ધંધો તો રોકડી દલાલીનો એટલે માલ ભરવાનો નહીં અને ક્યારેય ઓકાત કરતા વધુ જોખમ કરવું નહીં, કરતા કરતા આખી જિંદગી પુરી કરેલી. ઇશાની ઝબકે અને તેમના ચોપડેથી માલ ક્યારે જીનમાં ખડકાઈ જાય તેની લોકોને ખબર ન પડે. નીતિથી રહેતા અને એક આની ફેરે કાયમ નીકળી જતા તેથી તેમને કોઇ ઊંચું નીચું  જોવાની થયેલી નહીં.

જો કે જીજ્ઞાસાનું માગું સામેથી આવ્યુ ત્યારે તો શીલાબેન પણ બકુલથી સારા એવા પ્રસન્ન હતા. વળી તે સાલ ભાવ પણ સારો મળતો હતો. જો કે તેજી મંદીનું બજાર એટલે ચેતીને ચાલતા. વળી શેઠિયો પણ સારો એવો ખુશ. તેને તો ચાંદી ચાંદી થઇ ગયેલી. તેજી હોય ત્યારે દલાલનું કામ વધી જતું. ખાસ તો ત્યારે લેનારા અને વેચનારા બંને સક્રિય હોય. દલાલે તે કાર્યને યોગ્ય ભાવે નક્કી કરીને દલાલી લેવાની હોય એટલે આવક તો વધે પણ તેજીનો પ્રવાહ ચાલતો હોય ત્યારે થોડું ઘણું માથાનું પણ કરી લેતો. બકુલ તારવણીનો ભાવફેર પણ મેળવતો. એક જ સોદામાં બે દિવસમાં દસ રૂપિયા ફેરે જીજ્ઞાનું આખું લગ્ન કાઢી નાખ્યું હતું. પતવણાનાં દિવસે સાંજે પારસી ડેરીનો આઇસક્રીમ લઇને આવ્યો ત્યારે શીલા સમજી ગઈ હતી બકુલ આજે ખુશ છે.

તે સાંજે બકુલે શીલા સાથે વાત છેડી.

“શીલા પેલી ખાલી પડેલ મહેશ નાયકની ખોલી ૨૭ લાખમાં કોઇ એન.આર.આઇ.એ લીધી.”

“હેં?”

“હા, આતશકુમારને આ વાતની ખબર હશે કે આપણી ચાલનાં ભાવો આકાશે છે તેથી જ કદાચ આ પ્રયત્ન થયો હશે.”

“એ તો પારકું લોહી છે પણ આપણી આશા આ વાત નથી જાણતી કે આ ખોલી જ આપણા સુખનું કારણ છે?”

“આતશ કુમારની પાસે કદાચ આશાનું ચાલ્યુ નથી. પણ મારે તને મારા મનની એક વાત કહેવી છે. જો બાળકોને આપણી આપેલી નસિયત (સલાહ) યાદ નથી રહેતી પણ વસિયત યાદ જરૂર રહે છે. વળી આપણને દીકરો નથી તેથી આ વાત મારા મનમાં જન્મી છે.”

“દીકરો નથી પણ દીકરીઓ તો છે ને?’

“હું એવું માનું છું કે આપણે જ્યારે ન હોઇએ ત્યારે આપણી મિલકત માટે બે બેનો તો નહીં લઢે પણ જમાઇઓનુ ભલુ પૂછવુ.”

“મને તો એવું કશું જ લાગતુ નથી. પણ તમે જે કહેવા માંગો છો તેમાં મૉણ નાખ્યા વિના કહોને કે શું કહો છો?”

“બહુ શાંતિથી સાંભળ. હમણા એક વાત સાંભળી કે જે વસ્તુ સાથે ન લઇ જવાતી હોય તેને વ્યવસ્થિત રીતે સમાજમાં પાછી આપવાની.”

“એટલે?”

“આ ખોલીનાં ભાવો વધતા જોયા માટે મનમાં વિચાર આવ્યો. આખા જીવન દરમ્યાન આપણે કંઇ કેટલાયના અજાણતા ૠણ લીધા છે. જે શાળામાં ભણ્યા, જે કોલેજમાં ભણ્યા, જે માતૃભાષામાં આપણો વિકાસ થયો, જે શહેરમાં વસ્યા, જે મંદિરમાં ગયા, તે બધાને કંઇક પાછું આપવું જોઇએ. તેથી હું એવું માનું છુ કે આપણા વંશજો ઉપરાંત આ સૌને પણ કંઇક પાછુ આપવું જોઇએ.”

શીલાબેન બોલ્યા, “લ્યો, હજી તો જીવતા છીએ ને અત્યારથી એ વાતોનો શો ફાયદો? અને મને ખબર છે હું તો ચૂડીચાંદલા સાથે જવાની છું. મને તે બધાની શું ચિંતા? તમ તમારે કરજોને જે કરવું હોય તે.”

“આ તો વિચારવાની વાત છે.”

“તો વિચારોને તમે. મને તો ક્યારેય તમારા કરેલા કાર્ય માટે વાંધો હોતો જ નથી.”

“ભલે, તો સાંભળ. આજ દિન સુધી તો ખાધું, પીધું અને મઝા જ કરી છે. હવે લાગે છે કે આવક અને જાવકનાં પલ્લામાં જાવક ઘટી છે અને આવક વધે છે ત્યારે તેનું નિયમન કરવા પોસ્ટઓફીસની એફ. ડી., જે સાત વર્ષે બમણી થાય છે તેમાં નિયમિત રીતે દરેક મહીને એક એફ. ડી. કરીશું તો સાત વર્ષે તે બમણી થશે અને જ્યારે પાકશે ત્યારે દરેક એફ.ડી.માંથી વ્યાજ કાઢીને મૂળ રકમ ફરી રિન્યુ કરીશું. ત્યારે જો પૈસાની જરૂર નહીં હોય તો તે વ્યાજની રકમનું દાન કરશું.”

“ભલે, તમે કહેશો તેમ કરશુ અને તમે તો જાણો છો કે હું તો ચૂડી ચાંદલા સાથે જવાની છું એટલે આ બધું તમારે જ કરવાનુ છે.”.

“હા, એક વાત વધુ. મને ચારેય બાળકો માટે કશું જ નથી કરવું. તેમના મા-બાપ સધ્ધર છે પણ આપણે આપણા સામાજીક ઋણને ભૂલવા નથી.’

શીલા કહે, “આપણી આવક અનિશ્ચિંત, તેથી જે કરો તે વિચારીને સમજીને કરજો. જો કે તમને તે કહેવાની જરૂર નથી. તમે એવું વિચારીને પછી જ કહેતા હો છો.”

ત્રેવડ ત્રીજો ભાઇ છે અને જ્યારે સંકલ્પ સારા કરો ત્યારે વળતર પણ એ જ સ્વરૂંપમાં આવે તેવું નહીં. પણ હા, કીર્તિ કેરા કોટડા બંધાવા માંડે. રૂની પછી દસેક સીઝનમાં બકુલ દલાલ અપેક્ષા વિરુધ્ધ સફળ થતા રહ્યા. શેઠે તેમને ભાગીદાર બનાવ્યા અને બકુલ કંઈ કેટલાય રુપિયા હરર્કિશન હોસ્પિટલમાં ગુપ્ત દાન કરતા રહ્યા. લોકોની આંતરડી ઠરતી રહી. અને આખરે તે દિવસ આવી ગયો જ્યારે અનિયમિત આવક નિયમિત રીતે બેંકમાંથી વ્યાજનાં સ્વરૂપે આવતી થઈ.

ચારધામ યાત્રાનો સંઘ કાઢ્યો ત્યારે આતશકુમારને પહેલી વખત લાગ્યું કે બા બાપા પૈસા ખોટા ઉડાડે છે પણ તેમના માતા પિતા બકુલભાઇની સાથે હતા અને સન્માર્ગે પૈસા વપરાય છે તેમ બોલીને આતશની વાતો બિનવહેવારી ઠરાવી ત્યારે પહેલી વાર આશા પાસે બોલ્યા, “આ ઘરડે ઘડપણ દાન, ધરમ અને પૂણ્ય કમાવા અને સમાજને પાછું આપવાની ઘેલછામાં આપણા ભાગે એકલી તેમની સેવા ચાકરી જ આવશે.”

આશા તો આ દ્રષ્ટિકોણથી વિચારમાં જ પડી ગઈ. જિજ્ઞાસા આ વાતે હસી પણ તેને ખબર હતી કે બકુલભાઇ ક્યાં કોઇનું માને તેવા હતા? વળી ઘણી ઉંચીનીચી જોયા પછી બાપાની દશા સુધરી હતી. તેથી એમ માનતી હતી કે આ તેમનો સુવર્ણકાળ છે અને તેમની જાતકમાઇ ઉપર ખર્ચા કરે છે તો આપણાથી તેમને કેવી રીતે રોકી શકાય?

શીલા દોલા થયેલા બકુલરાયને ક્યારેક કહેતી પણ ત્યારે બકુલ એમ જ કહેતો કે નાવમાં પાણી ભરાય ત્યારે ઉલેચવું એ જ તરતા રહેવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય છે અને હું તો જેમ ઉલેચુ છું તેમ નવા નવા સંપર્કો વધે છે અને તે દરેક નવા સંપર્કો પેઢીનાં ભાગીદાર તરીકે નવી આવક આપે છે. તું તારે જોતી રહે. આ વખતે ચારધામ ફરીને આવીયે પછીના ખેલ..”

“ખેલ?” આશા ઘરમાં દાખલ થઈ અને તેણે પુછ્યુ.

“હા ખેલ.”

બકુલભાઇ કહે “આ વખતે ચારધામ મારી સાથે આવતા સૌને “સ્મૃતિ ભેટ” તરીકે સો ગ્રામનો ચાંદીનો સિક્કો આપવાનો છું”

“બાપા, આતશને આ બધું નથી ગમતુ. તે કહે છે આ વાહવાહ મેળવો છો તેમાં અમારો વારસો ઘટે છે ને? કાલે ઉઠીને તમે માંદા થયા ત્યારે ધ્યાન તો અમારે બે બેનોએ જ રાખવાનું ને?”

બકુલ કહે, “તેવા દિવસો અમારા નથી આવવાના. હું તો સમાજમાં પ્રભુનો ખજાનચી છું. આ લક્ષ્મી સારા માર્ગે વપરાય છે ત્યારે આવી કુશંકાઓ કરીને આતશકુમારને પતલા ના થવા સમજાવ. મને તો અલીબાબાનો ચિરાગ મળી ગયો છે. પૈસાની જરૂર હોય અને તે ચિરાગ ઘસું એટલે પૈસા હાજર.”

આશા કહે “બાપા મને પણ આતશની વાત સાચી લાગે છે. તમે તમારા ઉપર પૈસા ખર્ચો ત્યાં સુધી કોઇ જ વાંધો નથી, પણ આ ચાંદીનાં સિક્કા વહેંચવાની વાત તો મને પણ બેવકુફી લાગે છે.”.

“જો સાંભળ. હું એવું માનુ છું કે હું તો સમાજનું ૠણ પાછું વાળુ છુ. મારા સમયે આ લોકોએ મને આપ્યુ હતુ તે દેવુ તમારા ઉપર નથી છોડી જતો એટલી ગનીમત માન.”

કહેવાય છે ને કે અતિ સર્વત્ર વર્જયતે. અતિ સુખને દુ:ખ અનુસરે છે. કોઈએ એમ કહ્યું હોત કે આવું મારા કિસ્સામાં પણ થશે તો તે વખતે તે મેં માન્યું ન હોત, કારણ હું એક સીધા સ્વભાવની નારી, કોઈનું બુરૂ ન ઇચ્છનાર, તેને પ્રભુ કેવી રીતે અન્યાય કરી શકે? પણ બુઝુર્ગોએ કહ્યું છે કે ઉપરવાળાની લાઠીમાં અવાજ નથી પણ અસર તો હોય છે. જ્યારે મેં તે લાઠીનો અનુભવ કર્યો ત્યારે સમજાયું કે સમય સમય બળવાન હોય છે. મારી ફિલોસોફી વાંચી નવાઈ પામશો પણ જ્યારે હકીકત જાણશો ત્યારે તમે પણ આ વિધાનમાં સહમત થયા વગર નહી રહો.

 

 

 

 

 

 

 

This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s