“વાચકની કલમે” (2)હેમંત ઉપાધ્યાય

આ મહિનાનો વિષય છે “વાચકની કલમે”  “શ્રી  ચિનુભાઈ  મોદી” ‘ઈર્શાદ’ ની કોઈ પણ રચના ઉપર આસ્વાદ લખવો।(કવિતા કે ગઝલ  ) તો ચાલો માણીએ  હેમંતભાઈ ની કલમે  “શ્રી  ચિનુભાઈ  મોદી” ‘ઈર્શાદ’ ની  રચના ઉપર આસ્વાદ 

હોય મારો એક હિસ્સો ને મને મારે નહીં ?
એ કુહાડી છે, અલ્યા ! એ વૃક્ષને કાપે નહીં ?

ખૂબ તરસ્યું વૃક્ષ, જૂનું ને જરઠ, પાછું બરડ;
છો નમેલું હોય પણ ઊખડી જવા માંગે નહીં.

એ બધા અડબંગ માણસની જવા દે વાત તું –
ઇચ્છતા જે છાંયડો, પણ, વૃક્ષને વાવે નહીં.

આ ભવે એ વૃક્ષનો અવતાર પામેલો હતો –
મૂર્ખ છે કે પાંદડાના પ્રેમને જાણે નહીં !

જીવવાનો અર્થ સમજાયો હતો ઈર્શાદને
વૃક્ષ પંખી થાય ત્યારે જીવ એ બાળે નહીં.

– ચિનુ મોદી

ચીનુભાઈ  મોદી  સાહેબ જેવા  તત્વજ્ઞ, વિચારક , શબ્દો ના  સ્વામી , અનુભવી  સર્જક ની રચના પર  આસ્વાદ  લખવો  એટલો જ અઘરો  છે   જેમ કે   ….  એક  દીપક ને કહો કે સૂર્ય  નો આસ્વાદ લખ,  એક   પહેલા  ધોરણ  ના બાળક  ને  કહો કે  નાસા   ની સિદ્ધિ  ઓ  લખ  

  હૃદય ના ઊંડાણ માં થી  આવતી ભાવના ઓ ને , શબ્દ ના સાથીયા  માં  અનેક રંગો દ્વારા  સમાજ  સામે  લાક્ષણિક ઢબે રજૂઆત  કરવાની કળા માં  નિષ્ણાત  શ્રી  ચીનુભાઈ  સાહેબ ના  આ કાવ્ય ને  સમજવા નો  અલ્પ  પ્રયાસ  કર્યો છે

વ્રુક્ષ  અને માનવી નું જીવન  સમાંતર  વેદના , સંવેદના નું સામ્ય ધરાવે  છે ,નાનકડા  બાળક ની અત્યંત  કાળજી રાખતી  ” માં ” આવી સ્નેહભરી  સંભાળ  માં જ માતૃત્વ  નો આનંદ માણે છે  એમ  બીજ  ને  રોપ્યા  પછી સતત કાળજી  ,પાણી  ખાતર   આપી ને  એના વિકાસ ને નિહાળી ને  મનોમન , પ્રફુલ્લિત થતો  માળી કે ખેડૂત  બસ , આવો જ આનંદ  માણે છે ,  વ્રુક્ષ મોટું  થતા  માળી દ્વારા  લેવાયેલી સંભાળ  ઓછી  થતી જાય  છે  અને ફળ  ની અપેક્ષા વધતી  જાય છે ,  દીકરો  મોટો થાય  એટલે   માં  બાપ ને  થાય  કે હવે  મારો આધાર  , મારો  સથવારો  , મારી કાળજી  કરનાર  મળી  ગયો  છે,

‘ હોય  મારો એક હિસ્સો  ને મને મારે નહીં ?

    એ કુહાડી છે  અલ્યા !  એ વ્રુક્ષ  ને  કા પે  નહીં  ?

દરેક  સંતાન સરખું હોતું નથી  , દરેક  સંતાન   માં  બાપ ની  થાય અપેક્ષા  ઓ કે ઈચ્છા ઓ ને  માન -આદર  આપે  એવું  ના પણ બને , સંતાન  જયારે  કુહાડી  નું સ્વરૂપ  લે ત્યારે  માં બાપ ની  આશા ઓ  , અપેક્ષા ઓ અને  સ્વપ્નો ને  કાપી નાખી  , માં  બાપ  ના જીવન ને  લાચાર  બનાવી દે છે , આવા  કુહાડી  જેવા  સંતાનો ને કારણે  જ  આજે  વૃદ્ધાશ્રમો  સ્થપાયા છે અને વિકસતા  જાય છે ,સમાજ ની આ ભીષણ  કરુણતા  , અને  સંવેદના  ને કવિ એ  ખુબ  માર્મિક  રીતે  રજુ  કરી છે , સંતાન ના સંસ્કાર  ,હૃદય  ની  લાગણી પર  આ  કુઠારાઘાત   છે  , પોતાના  અસ્તિત્વ  ની ભેટ  આપનાર અને  તેના   વ્યક્તિત્વ   ને  વિકસાવનાર માં  બાપ ને જ જયારે  સંતાનો તરફ થી  , ધિક્કાર  , અવગણ ના કે  તિરસ્કાર  સહન કરવો પડે છે ત્યારે  ,  થાય છે કે  મને  મારા  જ  મારવા  બેઠા છે , અદભુત  રીતે  કહેવાયેલી  સમાજ ની  આ  વાસ્તવિકતા  ને  પ્રણામ કરવા  ઘટે ,

‘ખુબ  તરસ્યું  વ્રુક્ષ  ,જુનું અને જરઠ, પાછું  બરડ

     છો નમેલું  હોય  પણ  ઉખડી જવા  માંગે  નહીં  “

દરેક  મનુષ્ય  ની જીવવા  માટે ની લાલસા  , અભીપ્સા , અને  મહેચ્છા  ને ખુબ સરસ  રીતે  વર્ણવી છે , મૃત્યુ  કોઈ ના હાથ  માં  નથી , માંગેલું  મૃત્યુ  મળતું  નથી  પણ ,જીવન ની અંતિમ  ક્ષ ણો માં પણ વ્યક્તિ  સંસાર ની  મોહ માયા , માં થી  નિવૃત્ત  થવા  ઈચ્છતો  નથી,  પોતાનું કોઈ સાંભળે, પોતાને કોઈ  પૂછે  અને પોતે  કહે  એમ કરે , એવી  જીજીવિષા  ઓછી થતી  નથી , સંસાર માં થી  ઉખડી  જવું  કે  ઉપડી  જવું એમ નહિ  પણ  વૃદ્ધાવસ્થા માં દરેક  વ્યક્તિ એ  પોતાના  આચાર , વિચાર  , આચરણ , અપેક્ષા ઓ ને પોતાના  પુરતી  સીમિત  કરી દેવી જોઈએ , બાળકો ને પોતાનું જીવન એમની રીતે  માણવા  માટે  મુક્ત  રાખવા  જોઈએ , આયુ  ની ગતિ  સાથે  સંસારિક  જવાબદારી કે  પળોજણ  માં થી  મુક્ત  થવાની રહેવાની , માનસિકતા  ના કેળવાય  તો , બાળકો ના હૃદય  માં થી  , લાગણી ઓ માં થી  એમની , સ્નેહાળ સંવેદના ઓ  માં થી તમે  ઉખડી  જવાના  છો , તમારે  જો , તમારા અસ્તિત્વ  ને ટકાવી રાખવું  હોય, સુગંધિત રાખવું હોય  તો , ક્યારે  ક્યાંથી  ખસી જવું  એ  નક્કી  કરતા  આવડવું   જોઈએ

”  એ   બધા  અડબંગ, માણસ  ની  જવા  દે  વાત  તું

ઈચ્છતા    જે  છાયંડો ,પણ વ્રુક્ષ   ને  વાવે   નહીં  “

માનવ  જીવન ના  સ્વાર્થી   સ્વભાવ  ને  , કવિ એ  વ્યંગાત્મક   રીતે  રજુ  કર્યો છે ,મોટી  મોટી વાતો  કરનારા , આચરણ  થી દુર  રહે છે , સમાજ માં રહી ને  દમ્ભિક  મોટાઈ, પ્રમાણિકતા , અને  સંસ્કારિતતા  નો    દેખાડો  કરનારા ઓ નું  સ્વરૂપ  સાચા  સમયે  પરખાઈ   જાય છે , તો બીજી બાજુ જેઓ   પોતાના  બાળકો  પાસેથી  વૃદ્ધત્વ માં  અપેક્ષાઓ રાખી ને  બેઠા  છે   તેઓ એ પોતાની યુવાની માં પોતાના  માં બાપ   પ્રત્યે  જવાબદારીઓ   અદા  કરી નથી  એમને સંસ્કાર   વાવ્યા જ નથી ,અને ફળ  ની  અપેક્ષા ઓ રાખે છે , એક  અર્થ એવો પણ થાય કે દરેક વ્યક્તિ પોતાની  વૃદ્ધા  અવસ્થા  માં સહારો ઈચ્છતી  હોય , કેટલાક  નિસંતાન  દંપતી ઓ  આવી  ઈચ્છા  રાખવા  છતાં   કોઈ અનાથ  બાળક  ને દત્તક લેવાનું વિચારતા  નથી , “સાથ  આપવો  નહિ  અને  સંગાથ  શોધવો  ”   એવી વૃત્તિ  થઇ ગઈ   છે  , અનાથ  ને બાથ  માં લેવો  નહિ  ને  વૃદ્ધત્વ  માં હાથ  શોધવો,  વ્યક્તિ  ની મનોવૃત્તિ  પર  સુંદર શબ્દો  માં  કરાયેલો  આ વજ્રઘાત   છે ,

 ”  આ   ભવે એ  વૃક્ષ  નો અવતાર  પામેલો હતો  

મુર્ખ  છે  કે  પાંદડા  ના પ્રેમ ને   જાણે   નહીં  “

વેદના  અને સંવેદના  સાથે  હાસ્ય  ની ભેટ માત્ર  મનુષ્ય  ને જ મળેલી  છે, મનુષ્ય નો  અવતાર મળ્યો છે તો માત્ર  પોતે હસતા રહે   એવી કલ્પના , વિચાર ,અને  પ્રયત્ન મનુષ્ય  ના સ્વાર્થી  ગુણ  ને  દ્રશ્યમાન  કરે છે ,પ્રભુ એ  મનુષ્ય  નો  અવતાર આપ્યો છે  તો અન્ય  ના દુખ , દર્દ , લાચારી , પરિસ્થિતિ , અને ઉણપ  ને  સમજવાનો  પ્રયત્ન  ન  કરી એ તો   મનુષ્ય  અવતાર  વ્યર્થ  છે ,માત્ર   હસો  એટલું જ નહિ  પણ કોઈ ને  હસાવો જાણો,અને કોઈ  ની ભૂલ , અપકાર ,કે  અપમાન  ને હસી કાઢો એવું મનોબળ પણ કેળવવું  જોઈએ ,આપણ ને  પરમાત્મા  એ જે  આપ્યું  છે એનો ઉપયોગ  માનવતા  માટે ન કરીએ , તો આપણે  માનવ  થવા  ને લાયક નથી ,” પ્રેમ પામતા  પહેલા  પ્રેમ આપવો  પડે ” માં બાપ પોતાના  બાળકો  ને જન્મ થી લઇ ને  યુવાની સુધી  , તે  સદ્ધરતા  પ્રાપ્ત  ના કરે  ત્યાં સુધી  અઢળક  પ્રેમ  આપે છે , તો જ  વૃદ્ધત્વ  માં પ્રેમ પામે છે , જે પ્રેમ ને , સત્ય ને , અને  કરુણતાને , સમજ્યો નથી  એ માનવ  કહેવડાવવાને  લાયક નથી ,તમે  આપો એનાથી અનેક  ઘણું  ઈશ્વર  આપે છે , અને તમે જે મેળવો છો એટલું જયારે આપી ના શકો  તો  આપનાર  ભગવાન  કહેવાય છે , માં  ના  સ્નેહ ,સંભાળ , અને  પ્રેમ નો બદલો  વાળી  શકતો નથી માટે જ  ” માં ” ને ઈશ્વર  નું  સ્વરૂપ કહેવાય છે ,બાળકો જયારે  માં બાપ ના  ઋણ  ને  અવગણે  છે  ત્યરે તેઓ મુર્ખ છે તેમ કહેવું ઉચિત છે ,

”    જીવવાનો અર્થ   સમજાયો હતો  ઈર્શાદ ને

       વ્રુક્ષ   પંખી થાય  ત્યારે એ જીવ બાળે  નહિ “

મનુષ્ય  ના જીવન નું અસ્તિત્વ , જીવન નો મર્મ ,જીવન નો અર્થ ,જીવન નો ઉપયોગ , અને જીવન નું મહત્વ  સમજવું  એ દરેક માટે જરૂરી છે ,પંખી હમેશા  ઉડી જવા  માટે  સર્જાયું  છે , દરેક  માનવ  પંખી બની  ઉડી જાય  એટલે કે મૃત્યુ  પામે ત્યારે  સમજુ માણસ  જીવ બાળે  નહીં ,કવિ કહે છે  કે વૃદ્ધ વ્યક્તિ અથવા  તમારા  સ્નેહીજન ,સ્વજન નો આત્મા જયારે  પંખી બની  ઉડી જાય ત્યારે જીવ બાળશો  નહીં ,એના  વ્યક્તિત્વ ને તમારા   વિકાસ માટે  નો માર્ગદર્શક , દિશાદર્શક , ને સલાહકાર માનજો ,એમના   અનુભવ ના  જ્ઞાન  ને તમારા વિકાસ ના  પથદર્શક માનજો ,,જીવ બાળી  ને  દુખી થઇ ને તેમની યાદો ને  , સ્મરણો  માં સમય  વ્યતીત  કરવાને  બદલે  એમના  વ્યક્તિત્વ  માં થી  કૈંક  મેળવવાનો  પ્રયત્ન કરજો,મનુષ્ય  ના જીવન ની યાત્રા ના એક એક  ચરણ  ને  વ્રુક્ષ ના  માધ્યમ થી  સચોટ  દર્શન કરાવનારા  આ શબ્દ  ગ્રંથ  ને  પ્રણામ કરું   છું  ,

હેમંત   ઉપાધ્યાય

Advertisements
This entry was posted in અવર્ગીકૃત. Bookmark the permalink.

One Response to “વાચકની કલમે” (2)હેમંત ઉપાધ્યાય

  1. vijayshah કહે છે:

    Bahu saras aasvaad hemantbhaai. mazaa aavI gai!

    Like

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s