ઘર એટલે ઘર-(૧૬) જયવંતી પટેલ

ghar etale ghar

ઘર શું નથી ?  એ ધરતીકંપ નથી , ઘનઘોર વાદળાથી છવાયેલું નથી, એ બિહામણું ડર લાગે તેવું નથી, એ ડુબાવી દે એવું રસાતાળ નથી, એ નાટક નથી, ઊંડી ખાઈ નથી, એ વિયોગ નથી, એ અંધકાર નથી, એકલતા નથી, સ્વપ્ન નથી, લાગણીહીન નથી, ભૂખ નથી, ઊજાગરો નથી, અશાંતિ નથી, એ મુશળધાર નથી, એ પહાડ નથી, એ અગ્નિ નથી, એ સાગર નથી, ઘર વિમાષણ નથી, એ કારખાનું નથી, ઘર હેવાનયત નથી, ઘર સ્મશાન ઘાટ નથી.

તો ઘર શું છે ?  જ્યાં આત્મીયતા છે, શાંતિથી બેસી શકાય તે છે, પોતાપણું લાગે તે છે, કડવું, મીઠું લાગે  તે છે.કોઈની શરમ ન રાખવી પડે તે સ્થળ છે, પતિ – પત્ની લડી શકે તે છે, અને પાછો પ્રેમ કરી શકે તે છે  ભાઈ-બહેન નું સહિયારું જીવન છે, વિસામો છે. આંખો બંધ કરી જે જોવું ગમે તે દૃશ્ય છે.  માં-બાપ, ભાઈ ભાંડું, દાદા-દાદી અને નાનું ગલુડિયું સાથે રહી શકે તે જગ્યા છે, પછી ભલે તે મોટો બંગલો હોય કે નાની ઝુંપડી હોય.  કોઈ ફરક નથી પડતો.  ઉમળકો આવે અને લાગણી દર્શાવી શકાય તે જગ્યા છે જેને ઘર નામ આપ્યું છે.  જ્યાં જવું ગમે છે.  બાળપણ, જુવાની, પ્રોઢાવસ્થા  અને છેવટે ઘડપણ,  ચારે અવસ્થા વિના સંકોચ કે વિના હિચક વિતાવી શકાય તે છે. ….એ ઘર છે. એ ઝરમર છે. એનો દરવાજો ખોલીને પ્રવેશ કરી શકાય છે.  એ શિતળતા છે. એ મંથન છે.  એ શાંતિનિકેતન છે.  એ  નાનું ઉધોયગ ઘર છે  એ સંસ્કૃતિ છે.  એ એક મંદિર છે.

ગામડાંનો એક ખેડુત તેની પત્ની સાથે નાના સરખા ઘરમાં રહેતો હતો.  એમને એક દીકરો, તેને રામુ કહેતા.  દેશને જરૂરત પડી એટલે જુવાન થયેલા દીકરાને ફોજમાં જવું પડયું.  અજાણ દેશની ધરતી પર, હજારો માઈલો દૂર દેશને માટે લડવું પડયું  ઊંડા ખાડા ખોદી તેમાં સંતાઈ રહેવું પડયું.  કેટલાય દિવસો ખાધા વગર, નિંદ્રા વગર કાઢવા પડયા.

ત્યારે આંખો બંધ કરી, મોતની સામે ઝઝુમતી વેળા બસ એકજ ખ્યાલ અને દૃશ્ય તેનાં મનમાં તાજું થતું કે જાણે તે તેની માએ બનાવેલું શાક અને તે પણ ચોળાનું, સાથે જુવારનો રોટલો, લસણની ચટણી અને ડુંગળી ખાઈ રહયો છે.  એ નાનકડા ઘરમાં ખાટલો ઢાળેલો છે અને તે ત્યાં સૂતો છે – માં માથા પર વહાલથી હાથ ફેરવે છે અને બાપુ ચાળશો ઓઢાડી જાય છે. – કોઈ રીતે એ લાગણી મનમાંથી કાઢી નહોતો શકતો.  છેવટે કેટલાયે વર્ષો બાદ  ઘરે પાછો આવે છે.  હવે રામુ માંથી રામલાલ થયો છે.  રહેવા સારૂ ઘર મળ્યું છે.  હોદ્દો પણ છે.  પણ રામલાલે એક પગ ગુમાવ્યો છે. જે ખાડામાં સંતાઈ રહેવું પડયું હતું ત્યાં બોમ્બ પડયો હતો અને સૈનિકો તેને બાજુની હોસ્પીટલમાં લઇ ગયેલા, ત્યાં તેનો ડાબો પગ કાપવો પડેલો.

જયારે પણ રામલાલ આંખો બંધ કરી વિચારે છે ત્યારે એજ દૃશ્ય એની સામે ખડું થાય છે.  અને, ખરેખર, વર્ષો પછી ઘોડીની મદદથી ચાલતો રાતના બે વાગ્યે ગામને પાદરથી, પોતાના એ નાનકડા ઘરે આવ્યો ત્યારે એમ લાગ્યું કે ધરતીનો છેડો આવી ગયો છે.  ધીમે રહી બારણું ખટખટાવ્યું.  બાપૂએ ફાનસ પેટાવ્યું ને તેનાં પ્રકાશમાં બારણું ખોલ્યું
જોયું તો તેમનો રામુ સામે ઊભો છે.  આંખો ઊંડી ઊતરી ગઈ છે. શરીર સુકાઈ ગયું છે.  એક પગ અડધો નથી અને ઘોડીની મદદથી લંગડાતો ચાલે છે.
દુઃખી હૃદયે માં-બાપ દીકરાને અંદર લાવ્યાં  રામુ ઢાળેલા ખાટલા પર બેઠો.  માએ પાણી આપ્યું  સમાચાર પૂછ્યા અને છેવટે પૂછ્યું ,” બેટા, ભૂખ લાગી છે? કઈ ખાઇશ ?”  જવાબમાં તે બોલ્યો, ” હા, માં, જરૂર ખાઇશ.” “અત્યારે રાતનાં બે વાગ્યા છે – શું આપીશ ?”  “બેટા, રાતનાં ચોળાનું શાક બનાવ્યું હતું તે છે, રોટલો છે સાથે લસણની ચટણી આપીશ.  રામલાલે હા કહી એટલે માંએ ઉપર બતાવેલી બધી વસ્તુ મૂકી તેને થાળી આપી – રામલાલે પહેલા તે થાળી ઊચી કરી ને નાકેથી સુવાસ લીધી.  ગરમ ચોળા અને ગરમ કરેલો રોટલો – કેમે વિસરાતો નહોતો  સાથે લસણની ચટણી ને નાની ડુંગળી.  ઘણા વખતે રામલાલે પેટ ભરીને ખાધું  જમી રહયા પછી બાપૂએ બીજો ખાટલો ઢાળી આપ્યો, તેના ઉપર ગાદલું નાખ્યું ને ચાદર પાથરી, ઓશીકું મૂક્યું.
જમીને રામલાલે તેના પર લંબાવ્યું બાપૂએ આવી ચાળશો ઓઢાડ્યો, માંએ બાજૂમાં આવી માથે હાથ ફેરવ્યો.  રામલાલને થયું હું સ્વપ્નમાં તો નથીને ?  તેણે માંનો હાથ પકડયો – હવે ખાતરી થઇ.  તેને થયું આનેજ સ્વર્ગ કહેતા હશે આ મારું ઘર છે.  આ સ્વર્ગ જ છે.
જયવંતી પટેલ
Advertisements
This entry was posted in ઘર એટલે ઘર. Bookmark the permalink.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s