“નિવૃત્તિ નિવાસ”-1-મનોજ મહેતા

 

બહુ લેખક દ્વારા લખાતી નવલકથા નો આ પ્રયોગ ગુજરાતી સાહિત્ય સરિતામાં ૨૦૦૬માં થયો હતો આ કથા લગભગ દસ કરતા વધુ લેખકોનો સમુહ પ્રયત્ન છે જે નિવૃત્તી નિવાસ નાં પશ્ર્ચાદભુ માં સર્જાયો અને મહદ અંશે દરેક ઘટનાઓ એક જ દિવસની ઘટના અને દરેક પાત્રના માનસીક અજંપામાં થી નીપજતી કથાનાં સ્વરુપે છે. એક નવો પ્રયોગ છે જેને તમે નવલીકા અને નવલકથા  નાં મધ્ય સ્તરે પણ મુકી શકશો

સંધ્યાનો કુમળો તડકો, આકાશ જે બાંકડાના ખૂણે બેઠો હતો ત્યાં સુધી  આવી ન શક્યો.આકાશ ક્યારનોય બાંકડાના ખૂણે લાંબા થઈ રહેલા પડછાયા  ને ધીરજથી જોતો રહ્યો. એણે ઉપર જોયું ત્યાં પણ આકાશ અને એમાં અવકાશ. ખાલીખમ.આખું આકાશ પણ તેના અંતરની જેમ ખાલીખમ.વળી માથું ધુણાવ્યું
અને બબડ્યો ‘હં, દિવસેતો આકાશ ખાલીખમ જ હોય ને! કવચિત કોઈ વિમાન  સમડી, કાગડો કે પતંગ જોવા માળી જાય. પાછું થયું’ હવે થોડી વારમા રાત  પડશે.’ આ ખાલીખમ આકાશ લાખો કરોડો તારાઓ મઢીને હસી ઉઠશે.પણ મારુ  શું?

મારું ખાલી અંતર–?

એ મૃદુ હસ્યો,એ હસતી આંખોમાં તોફાન પહેલાની શાંતિ  જણાતી હતી. એ પલકો બિલકુલ કોરી હતી.     

નિવૃત્તી નિવાસ ના પ્રત્યેક રહેવાસીને ખબર છે કે બહાર બગિચામાં, એની આ  પ્રિય બેઠક ઉપર એકલા બેસવાની આકાશને આદત છે.અંહી બેસી આકાશ તરફ  મીટ માંડી તેમાં કંઈક શોધવાની પણ ટેવ છે. જીવાણી તેને ખગોળશાસ્ત્રનો ડોક્ટર  તરીકે ઓળખતો. જીવાણી તેની સાથે અવારનવાર ઘુસપુસ કરતો નજરે ચડતો.
સાઠે તેને લેખકની ભાષામા ‘ચાંદ તારાનો ડોક્ટર ‘ કહેતો. બધા માનતા કે આ પૃથ્વિ પરના આકાશને , ઉપર છવાયેલ આકાશ-અવકાશ સાથે અનન્ય રિશ્તો છે.   અહી સર્વે જાણતા હતા કે હાલમા નજરે પડતા આકાશના જર્જરિત શરીરમા એક જમાનામા ફૌલાદી તાકાત અને બુધ્ધિમતા હતા. ૧૯૬૨મા નેફાને  મોરચે ચીનાઓને હંફાવવામા તેનું પ્રદાન શ્રેષ્ઠ હતું. ભણતર અડધેથી છોડી એર- ર્સમા જોડાઈ દેશની રક્ષાને કાજે ઝંપલાવ્યું હતુ.નાનપણમા માતાપિતા તથા સહુ   કુટુંબીજનોને ગુમાવનાર આકાશને જીવાણીએ પ્યારથી ઉછેર્યો હતો.જીવાણીએ તેને  વડિલબંધુનો પ્રેમ આપ્યો હતો. નેફાને મોરચે દેશ કાજે જવાના નિર્ણયથી જીવાણીનું  કાળજું કપાઈ ગયું. આકાશ ખૂબ ચંદ્રકો મેળવી નામ રોશન કરવામા સફળ થયો.ધન
અને યશનો સુભગ સંગમ થયો. કીર્તિના ઝળહળાટે સહુ અંજાયા, ઘરની દિવાલો  ચંદ્રકોથી સોહી ઉઠી. કોલેજની કારકિર્દીમા મેળવેલા નાટક, ગીત અને પરફોર્મિંગ આર્ટસ સ્પર્ધાનના ચંદ્રકો,એકેડેમીક અને પી.એચ.ડીના પ્રમાણ પત્રકો જાણે આકાશ  ના ચાંદ બધા ધરતી પર ઉતરી આવી તેના ઘરની શોભામા અભિવૃધ્ધિ કરિ રહ્યા હતા.
જીવાણી પોરસાઈને સહુને કહેતા ‘આકાશમા તો માત્ર એક જ ચાંદ કિંતુ ધરતી પરના  આ આકાશનું ઘર કેટ કેટલા ચાંદથી ઝળહાળાટ પામી રહ્યું છે.’
આકાશ આભને નિહાળી રહ્યો. સંધ્યા પૂરબહારમા ખીલી હતી. ચાંદ પ્રકાશી રહ્યો હતો અને તારલાઓ ટમટમવા માંડ્યા હતા. ચાંદ અને તારાઓની નદી ન વહી રહી હોય.આકાશ -ગંગાએ બબડી ઉઠ્યો. સ્મરણ પટ પર કદી ન વિસરાયેલી એ ગંગા  છવાઈ ગઈ. જે હજુ ગંગામાં પરિવર્તિત થઈ ન હતી. ઝરણાની જેમ ઉછળતી કૂદતી ચંચળ ને કોમળ અલકનંદા ધસી આવી.એ ફરી બબડી ઉઠ્યો, અલકા, અલકનંદા એની પત્ની.
એના વિચારોની ગાડી ઝડપથી ,ધસમસતી અતીતના પાટા પર દોડવા માંડી .ફક્ત સાધારણ આકસ્મિક ઓળખાણ અને સંજોગોના તાણાવાણા બંધાઈ ગયા.આકાશ અને અલકનંદા લગ્નના પવિત્ર બંધનથી જોડાયા.આકાશના હ્રદયમા આ ચાંદ સમાઈ   ગયો. નિવાસને આકાશ-ગંગા નામ આપી સંસારના શ્રી ગણેશ માંડ્યા. આકાશની  આંખોમા આર્દ્રતા છવાવા માંડી , મધુરજની માણવા ગયેલ હિમાલયની ગોદ તરવરી  ઉઠી. લક્ષ્મણ ઝુલાના પુલ પાસેની મુલાકાત, પાણીમા છબછબિયા કરતા હાથમા  લીધેલ નંદાનો હાથ— હસ્તરેખાનો પારંગત આકાશની નજર નંદાની ડાબા હાથની   હથેળીની રેખાઓ જોઈ અવાચક થઈ ગયો. તેની સ્મૃતિ તાજી થઈ અલકા તેને ખૂબ
હલબલાવીને પૂછી રહી હતી,આકાશ શું થયું? આકાશ,આકાશ અને આકાશે બેહોશી  ખંખેરી વાત ઉપજાવી કાઢી. અસલ વાતને છુપાવવા તે કામયાબ થયો. વાતને બીજા પાટે વાળી હાથની રેખાઓની, ગતિ, વિધિ, સ્થિતિ વગેરેની વાતો કરવા  માંડ્યો.
અચાનક બંનેની નજર એક ખરતા તારા પર પડી.તેનો મતલબ સમજતા હતા તેથી બંને એ આંખ બંધ કરી કંઈક માગી લીધું. અલકા બોલી ઉઠી ‘ જો આકાશ મેં કંઈક માગ્યું પણ હું તને નહી કહું.’ આકાશ પણ લાડ કરતા બોલ્યો, ‘મેં પણ  કંઈક માગ્યું,હું પણ તને કહેવાનો નથી.’એના પ્રતિઘોષમા તે ભય સ્પષ્ટ જણાયો.

સંજોગોના કાળચક્રમા અઘટિત  ઘટના ઘટી ગઈ.આંખો પર આંસુનાં તોરણ બંધાયા હતા. સહદેવ સમ વેદના એના અંતરમા ઉભરાઈ આવી હતી. સંધ્યાના સૂરજના કુમળા કિરણો વક્રીભૂત થઈ પાછા ફેંકાયા.એની માન્યતા સાચી ઠરી, જે ભાખ્યું હતુ તે જ થયું.
સ્મરણ પટ પર પ્રસંગો ચલચિત્રની માફક ઉપસી આવ્યા. અલકાના સગર્ભા અવસ્થાના દિવસો યાદ આવ્યા. દિવસ સોનેરી અને રાત રૂપેરી,બાળક દિકરો હશે કે દિકરી? એને શું ગમશે? શું નહી ગમે? એ શું ખાશે, શું પીશે,શું શું રમશે? બસ તેની ચર્ચામા દિવસ અને રાત પૂરા થતા. વડોદરાની કોલેજમા મહેમાન પ્રધ્યાપક તરીકે જ્યારે લેક્ચર આપવાના હતા. વિષય હતો આકાશનો  મનગમતો”પ્લાનેટોરી પોઝીશન્સ એન્ડ ઈટ્સ મેનીફેસ્ટેશન ઓન હુમન લાઈફ.”
હજુ તો લેક્ચર શરૂ થાય તે પહેલાજ ફોનની ઘંટડી રણકી. અલકાનો અવાજ  ધ્રુજતો હતો. ‘આકાશ મારી પાણીની બેગ ફૂટી ગઈ છે અને હું ઘરેથી દવાખાને જવા નિકળી ગઈ છું. ડો.શુશીલા પણ દવાખાને આવવા નિકળી ગયા છે.ચીંતા કરતો નહી. હવે ડો.જ તને ફોન કરશે.’
હજુ પણ તાજુ હતુ કે એ લેક્ચર આપતો હતો ત્યારે સખારામ ચિઠ્ઠી આપી ગયો     હતો. એ ચિઠ્ઠીની ગડીમા અલકાનું ભવિષ્ય બંધાયેલું હતું. એક ક્ષણ એ અવાચક  થઈ ગયો પણ પછી લેક્ચર આટોપી મારતી ગાડીએ શહેર તરફ પ્રયાણ કર્યું. ક્યારે દવાખાનાને દરવાજે આવીને ગાડી ઉભી રહી તેનો પણ ખ્યાલ ન રહ્યો.
સગર્ભા અલકાને લઈ દવાખાને જવા નિકળેલી ગાડીનો ડ્રાઈવર બાબુ કોઈ  અગોચર મંઝિલ તરફ ધસી રહ્યો હતો.અલકાના શ્વાસ દવાખાને પહોંચ્યા ત્યાં સુધી વાતોની આપલેમાં ગુંથાયેલા હતા. એને શબ્દે શબ્દ યાદ આવી ગયો—-

       અલકા બોલી હતી “આકાશ……….
“યાદ છે તને લક્ષ્મણ ઝુલા…?”
“તેં મારો હાથ જોયો હતો……..”
“તારી આંખોએ ચાડી ખાધી હતી….”
“તારી આંખોમા ભય અને મારું મૃત્યુ વંચાયું હતું….”
“આકાશ, તને યાદ છે કરતો તારો”………
‘ત્યારે મેં પ્રભુ પાસે એજ માંગ્યું હતુમ …કે તેં જે મારા
હાથમા જોયું તે સાચુ ન પડે!”……
“તને યાદ છે એ ખરતો તારો…………..
“મારા સ્વાર્થ માટે નહી..પણ તારી આંખોમા સમયેલ એ મારા    મૃત્યુના ભયને તું સહન કેવી રીતે કરીશ?”…….
‘અરે, ..આ જ વાતના તો મને રોજ દુઃસ્વપના આવતા હતા.’
‘સાંભળ…મારિ પાસે હવે સમય નથી…પણ એક ભલામણ   કરતી જાંઉ છું, તારી ભવિષ્યની એકલતાની ચીંતા છે,…માટે સહુનું ભલુ કરજે, …સહુનો થઈને રહેજે….જેમ મારો  અંતકાળ સુધાર્યો છે તે પ્રમાણે બને તેટલાના અંતકાળ સુધારજે.
સદાને માટે તેની આંખો મિચાઈ ગઈ………….  

યાદના આંસુ ગાલ ઉપરથી  વહી રહ્યા હતા.એના નિશ્ચલ ચહેરા પર અલકાની અંતિમ ઈચ્છા પૂરી કરવાનો નિર્ધાર લેવાઈ  ચૂક્યો હતો. જેને કોઈ સગુ યા વહાલું ન હતું.જેના બાપ દાદા અઢળક જમીન ,જાગીર અને દૌલત નૉ ઝળહળાટ મૂકી ગય હતા એવો આકાશ પત્ની અલકનંદાના છેલ્લા શબ્દોને સાર્થક કરવાના મનસૂબા ઘડી રહ્યો હતો.
ઘણા સત્કાર્યો કર્યા કિંતુ જીવને શાતા ન સાંપડી. એ વિચારે ચઢી ગયો,અલકાના શબ્દો યાદ આવ્યા,” સહુનું ભલુ કરજે, સહુનો અંત સુધારજે’.

અંત…….શરૂઆત…..અંતની શરૂઆત…  વાહ, ….અને મનમા વિચાર સ્ફૂર્યો , હા , બસ કરવું તો આ  જ કરવું. સહુની જીંદગીના અંતની શરૂઆત સુધારવી.   બસ પાક્કો નિર્ણય કરી, જીવાણીને જણાવી તાત્કાલીક અમલમાં મૂકવાની તાકીદ આપી..જોતજોતામા આકાશગંગાની આજુબાજુની જમીન વેચાતી લઈ લીધી.મ્હોં માગ્યા પૈસા આપીને કબજો મેળવ્યો સુંદર ઘાટીલી વનરાજી અને આજુબાજુ નાની નાની વસાહતો ઉભી કરી.જીવાણીના એકલા પડેલા અતરંગ  નવનિત રાય ને શ્રી મેનન આવ્યા
આકાશનો મિત્ર સોહિલ સાઠે સંગે રણછોડ અને પેસ્તનજીને  લાવ્યો. એરફોર્સ વાળો પરાંજપે પણ જોડાયો. આ બધામા મેનન  એકલાજ પત્ની સહિત હતા તેથી તેમને થોડી સહાય રહેતી.
વિચારોમા અરકાવ આકાશ જીવાણીનો અવાજ સાંભળી સફાળો  બેઠો થયો.
“અરે જીવાણી ,શું કહે છે?”
“આપની તબિયત કેમ છે?”
“બોલને બધું બરાબર છે”.
“જો બધુ બરાબર હોય તો અગત્યના કાગળો ઉપર તમારી સહી જોઈએ છે.પણ જો થોડીવાર પછી…..

હા, તો   આજુબાજુ જોઈને અરે “નિવૃત્તિવાસ”ને આજે છ વર્ષ થયા”,હા ..હા
ચાલો સાંજ પડી ગઈ છે.જમવાનો સમય પણ થયો છે. બધું આટોપીને નિરાંતે આમ કરીશું.
દોઢ બે કલાક નિકળી ગયા.આકાશ પાછો પોતાના સૂવાના કમરામા આવી      પ્રભુનું નામ સ્મરણ કરી પથારીમા લંબાવ્યું.વિજળીના અજવાળા દૂર થયા અને બારીમાંથી આકાશના ચાંદ , તારા , નક્ષત્રો, ગ્રહો, આકાશ ગંગા વિ. પોતપોતાની સ્થાયી સ્થિતિમાં આવી પ્રકાશી રહ્યા હતા.
અલકાની તસ્વીરને  મનોમન  વહાલ કરી, તેના આદેશને માન આપ્યાના સંતોષ સુરખી સાથે નિંદ્રા દેવીના અંકે લપાઈ ગયો————

Type Courtsey : Pravinaben Kadakia                   

Advertisements
This entry was posted in નિવૃત્તિ નિવાસ and tagged , . Bookmark the permalink.

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s